كشته شدنش نابود خواهد شد ، اندوهناك گرديده باشد ، براى اين اندوهناكى سزاوار تاوان ديگرى خواهد شد .
و اگر از گزارشات او دانسته شده باشد كه اگر كشته نمىشد سودهائى به او مىرسيد ، از نابود شدن اين سودها سزاوار گرفتن تاوان بيشترى خواهد شد زيرا نابود كردن سودها به مانند فرود آوردن زيانها مىباشد ؛ و اگر دانسته شده باشد كه اگر كشته نمىشد مىمرد ، كشنده ، براى نابود شدن سودها ، تاوان نبايد بدهد ؛ زيرا كشنده چيزى از سودهاى او را نابود نكرده است . و جز تاوان كشتن و اندوهناك كردن نبايد بدهد .
و بنابر آنچه گفته شد كه كشنده براى سودهاى نابود شده ، بايد تاوان بدهد ، از اين بر نمىآيد كه چون خداوند برتر از همه ، كسانى را مىميراند ، و با مردن آنان ، سودهائى از ايشان نابود مىگردد ، پس بايد تاوان بدهد ، و هرچند اگر ما كسى را كشته باشيم بايد تاوان آن را بدهيم ؛ زيرا خداوند برتر از همه ، با ميراندن او ، سودهائى را كه از ديگران به او مىرسد ، از ميان نمىبرد ، بلكه سودهائى را از او مىبرد ، كه خود او آنها را به او بخشش مىكند و بخشنده مىتواند چيزى را بخشش كند ، و يا بخشش نكند ؛ پس گوئى خداوند برتر از همه ، تا همين اندازه به او بخشش كرده است ، و بيشتر از آن را به او بخشش نكرده است ؛ اما كشنده اينگونه نيست ؛ زيرا هرگاه ، دانسته شده باشد ، كه اگر كشته نمىشد زنده مىماند ، و ناگزير آن سودها به او مىرسيد ، پس كشنده ، با كشتن او سودهائى را كه از ديگرى به او مىرسد ، نابود گردانيده است .
اما به ستم گرفتن دارائى ديگران و جلوگيرى كردن از بهره گرفتن از دارائىها ، و هرچه به مانند آن باشد ، بنابراين روش ، كسى كه آن را به ستم گرفته ، براى سودهائى كه از ميان برده است ، بايد تاوان بدهد ؛ آنچنان كه اگر كسى ديگرى را از اين جلوگيرى كند كه از خانه و كسب و زمين ، و جامهاش بهره برگيرد ، بايد تاوان آن بهرهگيرىها را بدهد ؛ و كسى كه ديگرى را از دست بردن ، در داد و ستد ، و از به دست آوردن دارائى باز دارد ، به همينگونه است .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 525
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٢٥