را بايد بستانيم ، بتوانيم در آن دست ببريم ، به اينكه آن را بگيريم ، و دريافتش كنيم ، و برانداختن ، در بدهى ، و چيزهاى ديگرى است كه مانند آن باشد ، اما چيزى كه با دردناك كردن ستمكارانه ، سزاوارى پيدا مىكند ، از چيزهائى است كه خداوند برتر از همه ، بايد آن را بگيرد ؛ و بدهى را از ديگرى پاك كردن ، و گشودن وام ، در آن هيچ اثرى ندارد .
اما پس انداختن پرداخت تاوان ، بر دوگونه است ، يكى خوب است و ديگرى بد است ؛ پس انداختن خوب ، به مانند اين است كه خداوند برتر از همه ، تاوانهائى را كه خود او بايد بپردازد ، و برابر با دردناكىهائى مىباشد كه خود او پديد آورده است ، و يا پس انداختن تاوانهائى است كه از روى داد گرفتن است و در جهان پسين از ستمگر ، به ستمديدگان گردانده مىشود ، در اين جاها ، با پس انداختن آن نبايد سود بيشترى داده شود ؛ زيرا براى نيك بودن به كسى كه تاوان مىگيرد ، پس انداخته مىشود ، پس نيكى آن با اين گونه پس انداختن كه شايد از آن زيانى انديشيده شود ، برابرى مىكند .
اما پس افتادن پرداختن تاوان ، در جاهائى كه بد است ، به مانند اين است كه يكى از ما بايد از ديگرى تاوانى بگيرد ، و گرفتن آن هم اكنون ، درست باشد ، و با اين همه پرداختن آن را پس بيندازند ؛ در اينجا بايد به اندازهاى بيشتر بپردازند ، كه اگر كالائى را بفروشند ، و پرداخت ارزش آن ، پس بيفتد ، يا اكنون آن را بپردازند ، بايد بيشتر داده شود .
و نبايد سزاوار بودن دريافت بيشتر ، براى پس افتادن آن باشد ، بلكه بيشتر شدن آن براى خود زيانى است كه از پس انداختن پرداخت تاوان ، پديد مىآيد ، پس سزاوار دريافت بيشتر شدن به چيزى بازگشت مىكند كه زيان را پديد مىآورد ، نه پس انداختن آن .
و هنگام پديد آوردن دردناكى كه خداوند برتر از همه ، آن را پديد آورد ، و يا با رواداشتن او ، پديد آيد ، نمىبايست خداوند پرداختن تاوان را در نظر بگيرد ؛ زيرا از پيش در نظر گرفتن آن بيهوده است ، و براى خوبى دردناك كردن خداوند
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 523
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٢٣