باشد ، بايد انجام داده شود ؛ زيرا مهربانى مىباشد ، نه براى اين كه با اين دردناك كردن ، زيان ديدن از ميان مىرود .
دليل بر درستى اين سخن آن است كه در هرجا با سرباز زدن از كارى كه به آن خوانده و برانگيخته شده ، و كار خوب كردن است ، بايد سزاوار هيچ زيان ديدنى نشوند .
بالاتر از آن ، شكنجه كردن در همان آغاز ، خوب است كه از ميان برداشته شود ؛ پس هيچ دليلى براى اين نيست كه چون دردناك كردن زيان را از ميان مىبرد ، خوب باشد ؛ و همانا ما آشكار كرديم كه دردناك كردن براى پيشگيرى كردن از زيان ، هنگامى خوب است ، كه جز با دردناك كردن از آن زيان پيشگيرى نشود .
پس اگر بگويند : دردناك كردنى كه در انجام دادن كارى كه بايد انجام داده شود مهربانى باشد ، يا براى خوددارى كردن از كار بد ، مهربانى باشد ، چون پاداشى است كه برابرش چيزى گرفته نمىشود ، روا دانستهاند دردناك كردن از همين روى خوب باشد .
گفته خواهد شد : پاداش دادن ، با انجام دادن فرمانبردارى برابر است و با ناگزير بودن از بر خود هموار كردن دشوارى حاصل از فرمانبردارى ، همراه مىباشد ، و روا نيست پاداش دادن برابر با اين دردناك كردن باشد ، و به جاى اين دردناك كردن ، بايد چيزى داده شود ، و گرنه ستمكارى خواهد بود .
پس اگر بگويند : چگونه مىگوئيد : خوب است كه ما براى پيشگيرى از دردناكى بزرگترى كسى را دردناك گردانيم ، با آن كه زيان اين دردناكى بايد از كارهاى خداوند برتر از همه باشد ، و او كارى انجام نمىدهد ، مگر هنگامى كه در آن نيكى وجود داشته باشد ، و هرگاه نيكى در آن باشد ، به ناچار ، خداوند آن را انجام خواهد داد ، پس تكليف شدن ، به اين كه او را دردناك كنيم ، معنى ندارد . و اگر در آن نيكى نمىبود خداوند ، انجام دادنش را برنمىگزيند ، پس دردناك كردن ما براى پيشگيرى نمودن از دردناك كردن او معنى ندارد .
خواهيم گفت : مىشود چنين باشد كه بدانيم اگر او را دردناك نكنيم تا
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 497
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٤٩٧