خواسته شده است .
اما اندازهء زمانى كه بايد ، زمان تكليف كردن را از زمان دادن پاداش ، جدا گرداند ، به حكم عقل اندازه گرفتنى نمىباشد ، بلكه برابر با اندازهاى است كه خداوند برتر از همه چيز آن را مىداند ؛ و به راه اجمال چنين دانسته مىشود كه بايد زمان درازى بگذرد ، و با درنگ و بدون شتاب باشد .
اكنون كه ثابت شد ، بايد ، زمان تكليف شدن گسيخته گردد و پايان پذيرد ، ما هنگام پايان يافتنش را معين نمىكنيم ، بلكه رويهم رفته آن را لازم مىدانيم ، و مىشود كه چيزى به راه اجمال واجب باشد ، و به همينگونه ممكن است چيزى به اجمال ، بد باشد .
و هرگاه از سوى ديگرى جز خداوند برتر از همه چيز تكليف كردن پايان بيابد ، آنچه خواسته شده ، حاصل گرديده است ، و بر خداوند برتر از همه چيز نيست كه آن را پايان بدهد ، و چنانچه از سوى ديگران پايان نيافت ، بر خداوند برتر از همه چيز است كه آن را از ميان بردارد .
و حكم عقل نمىرساند كه از همهء تكليفشوندگان با هم ، بايد تكليف برداشته شود ، بلكه اين را بايد از شنيدنىها دانست ، و به حكم عقل رواست كه پارهاى از تكليفشوندگان پاداش بگيرند ، و در همان زمان ديگران مكلف باشند . و همهء گروه مسلمانان بر آن گرد آمدهاند كه خانهء پسين جاى پاداش گرفتن است .
اما دربارهء فرشتگان ، آنچه از كيش مسلمانان آشكار است ، اين است كه آنان نيز ، در همان زمان تكليف شدن ، پاداش مىيابند ؛ و همانا سيد مرتضى خدايش بيامرزاد در اين شك كرده ، و گفته است ، مىشود كه فرشتگان در زمانى كه پاداش مىيابند ، تكليف شوند ؛ زيرا گرد آمدن گروه مسلمانان بر پايان يافتن تكليف ، دربارهء آدميان ، حاصل شده است ، نه فرشتگان ، و اگر اين سخن درست باشد ، آنچه دربارهء فرشتگان آمده كه در جهان پسين پاداش مىيابند ، و كيفر مىشوند ، بايد تأويل شود ، به اينكه آنان در آن جهان داراى شهوتها ، و شادمانىها و خوشىها مىباشند .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 385
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٣٨٥