و در اين هنگام آنچه مىخواهيم بگوئيم راست خواهد بود .
پس اگر بگويند : هرگاه يكى از آن دو بخواهد كارى انجام بدهد ، ديگرى هم از آنرو خواهان انجامدادن آن كار خواهد گرديد ، كه جز آن دو كسى انجام دادن كارها را اراده نمىكند .
خواهيم گفت : ما آشكار كرديم كه اين دليل پايدار به خود است ، و نشان مىدهد كه نمىشود دو موجود ، هردو بلا آغاز باشند ، سپس چون اراده پيرو انگيزهها مىباشد ، شخص را به انجام دادن كار وادار مىكند ، و اگر پيرو انگيزهها نباشد كسى را وادار به كار نمىكند ، و نيز هر دوى آنها اگرچه در اراده كردن با هم شريكند ، اما يكيشان كار ديگرى را اداره مىكند و آن ديگرى انجام دادن كار خود را اراده مىكند ، و اراده كردن تنها در كارى كه ديگرى انجام مىدهد اثرى ندارد ؛ و اگر به جاى اراده كردن انگيزهها را مىگذاشتيم ، اين پرسش روى نمىداد . بلكه اگر جلوگيرى كردن از يكديگر را ، در خود اراده و كراهت مىانگاشتيم سخنى استوار مىگرديد .
و كسى نمىتواند بگويد : هر دوى آنها كار انجام نمىدهند ، زيرا كار كردن يكى بر كار كردن ديگرى ، برترى ندارد ، براى اين كه كارهائى كه مىتوانند انجام بدهند بىپايان است ، و با هم در اين برابر مىباشند ، و اين سخن از آنجا نادرست است ، كه توانا بودنشان بر كارهاى بىپايان ، به انجام دادن كار شايستهتر از اين است كه يكديگر را از كار جلوگيرى كنند ، و شرط توانا بودن آن نيست كه كارش از كار ديگرى شايستهتر باشد ، آيا نمىبينى ، شخص توانا دو كار كه ضد يكديگرند ، مىتواند انجام بدهد ، و با اين همه در خواب و هنگام نادانى يكى را انجام مىدهد و ديگرى را انجام نمىدهد .
پس اگر بگويند : آيا روا نمىباشد كه آنها يكديگر را از كار جلوگيرى كنند ، و معنى جلوگيرى كردن از اين گونه باشد كه مىگوئيد : اگر خدا ستمگرى مىكرد ، نمىگفتيم آيا ستمگرى نادانى و يا نيازمندى او را نشان مىدهد ؟
گفته خواهد شد : تفاوت ميان اين دو تعبير ، اين است كه موجب چيزى را
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 193
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص١٩٣