مىگرداند كه از راه احساس براى آگهىدهنده آشكار شده باشد . زيرا آگاهى دادن اگر بر دريافت كردن به حس تكيه نداشته باشد ( براى شنونده ) دانش آشكار پديد نمىآورد . گوش فرادادن به گفتهء پيمبران نيز نمىتواند راهى به سوى شناخت خدا باشد زيرا پذيرفتن گفتار پيمبران بر شناسائى خداوند از همه چيز برتر ، و بر يكتاشناسى ، و درستكردارى او پايهگذارى شده است ، پس چگونه بن را از شاخ مىتوان شناخت ؟
و نمىتوان از راه گردن نهادن به گفتار ديگران خدا را شناخت ، زيرا پذيرفتن سخن بىدليل ، ناپسنديده است ، براى اينكه پذيرهء گفتار بىدليل از اين آسوده نيست كه در راه باور كردن گفتار نادرست پا نهاده باشد ، و اين كار بدى است و نيز گردن نهادن بىدليل به گفتار راست بر پذيرفتن سخن دروغ برترى ندارد . زيرا پيش از نگريستن به دليل يكى از آن دو كه راست است از ديگرى كه دروغ است شناخته نمىشود ، و هر دوى آنها پوچ است ؛ پس هرگاه استوار گرديد كه در راه شناختن خداوند برتر از همه چيز ، بايد انديشيد ، اين نيز ثابت شده است كه نخستين كارى كه بايد انجام داده شود ، همان انديشيدن است ، و هيچ شخص درست خردى از اين بيرون نيست كه بايد بينديشد ، و اين را از آن رو نخستين گفتيم كه هيچ كارى پيش از آن يا همراه با آن نبايد انجام گردد : اما پيش از آن به اين دليل كارى نمىتوان انجام داد ، كه پيش از درست خردى انجام دادن هيچ كارى بر شخص واجب نيست ، و آنچه پس از درست خردى بايد انجام داده شود . بسا باشد كه شخص خردمند از آن بيرون است ؛ زيرا كارهائى كه بايد پس از درست خردى انجام داد ، يا سپاسگزارى كردن در برابر بخشش است ، يا وامگزارى ، و يا بازگرداندن سپرده است . و بسيارى از مردم هستند كه بخششى بر آنان نشده است تا از آن شكرگزارى كنند ، و هرچند هيچكس از بخششهاى خدا بيرون نيست ، اما هنگامى بايد از او سپاسگزارى كنند كه نخست او را شناخته باشند ، و دانسته باشند كه او از راه نيكىرسانى بخشش كرده است ، و آگاهى داشتن از اينها هنگامى روى مىدهد كه به يكتائى ، و درستكارى او پىبرده باشند . و بسا باشد
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 8
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٨