شيخ صدوق نقل مىكند : « دشمن خدا ، سنان بن انس ايادى و شمر بن ذى الجوشن عامرى با مردانى از اهل شام آمدند تا بالاى سر حسين ( ع ) ايستادند . گروهى از آنها به گروهى ديگر گفتند : منتظر چه هستيد ! ؟ اين مرد را راحت كنيد . » « 1 »
كلينى از امام صادق ( ع ) نقل مىكند كه فرمود : « تاسوعا روزى است كه در آن ، حسين ( ع ) و يارانش - كه خداوند از آنان خشنود باد - در كربلا به محاصره در آمدند ؛ سپاه شام بر ضد او اجتماع كردند و گرفتارش ساختند . . . » « 2 »
چه بسا كه در متون ياد شده ، مراد از اصطلاح اهل شام ، ماهيت سياسى اين سپاه است .
نه اينكه اين سپاه از كسانى تشكيل مىگرديد كه از ساكنان سرزمين شام به شمار مىآمدند .
مؤيد اين مطلب عباراتى است كه در روايتهاى زير آمده است : روايت كلينى : « گروهى از اهل شام بر او گرد آمدند . . . » ؛ روايت ابن اعثم كوفى : « تا آنكه اهل شام به خاطر افراد زيادى كه از آنها كشته بود فرياد بر آوردند . . . » ؛ روايت مناقب : « و اهل شام او را از دست حسين به در بردند . » مقصود هر سه روايت ياد شده ، سپاه ابن زياد است كه بيشتر افراد آن را قبايل كوفه تشكيل مىدادند . دليلش هم اين است كه عين متن همين روايات در منابع تاريخى ديگر ، بدون ذكر نام اهل شام آمده است ، بلكه در آن متون اشاره شده است كه اينان اهل كوفه بودند .
آرى ، تنها روايتى كه آشكارا دلالت بر حضور اهل شام دارد ، در كتاب المناقب نقل شده است : « ابن زياد ، شمر بن ذى الجوشن را همراه چهار هزار تن از اهل شام گسيل داشت . » ولى ابن شهر آشوب تنها كسى است كه عبارت « اهل شام » را آورده است . زيرا هيچ يك از منابع تاريخى كه موضوع اعزام شمر به وسيلهء ابن زياد را با چهار هزار تن گزارش دادهاند ، نگفتهاند كه آنان اهل شام بودهاند . « 3 »
علاوه بر اين ، هيچ كدام از اين منابع تاريخى ننوشتهاند كه يك يا چند فرماندهء شامى روز عاشورا در كربلا حضور داشتند . چنانچه برخى از واحدهاى سپاه شام در كربلا حاضر
هامش
( 1 ) - امالى ، شيخ صدوق ، ص 138 ، مجلس سى ام ، حديث شماره 1 .
( 2 ) - الكافى ، ج 4 ، « الصيام » ، حديث 7 .
( 3 ) - براى نمونه ر . ك : الفتوح ، ج 5 ، ص 157 ؛ الارشاد ، ج 2 ، ص 95 ؛ مقتل الحسين ، مقرّم ، ص 200 .