كتاب حاوي رازي كه از آن تعبير به الجامع الحاصر لصناعة الطب يا الجامع الكبير مىشود ، بزرگترين تأليف رازي است كه بنا به قول خود ، در السيرة الفلسفية ، پانزده سال شب وروز وقت صرف آن كرده است .
رازي اين كتاب را از مسوده به مبيضه نياورده بود ، كه وفات يافت .
أبو الفضل ابن العميد ، وزير ركن الدولة ديلمى ، بر آن دست يافت وبه وسيله شاگردان رازي اين كتاب تنظيم گرديد . اين كتاب كه مجلدات آن بنا به أقوال مختلف بالغ بر 18 يا 20 يا 30 بوده است ، به جهت ضخامت حجم كمتر مورد استفاده عموم قرار مىگرفته است .
ادوارد براون مىگويد :
. . . از اينها گذشته حاوي بواسطة حجم بسيار ومطالب مفصل ، غالب نسّاخ پر كار را بوحشت مىانداخت ، وكسى جز اغنيائى كه از دوستداران كتاب باشند ، نمىتوانست كامل آن را تدارك كند چنان كه علي بن العباس كه بعدها ازو سخن خواهيم گفت ، وتقريبا پنجاه ويا شصت سال پس از مرگ رازي شروع به تحرير كرده ، نوشته است در روزگار وى فقط دو نسخه كامل از كتاب الحاوي سراغ دارد . « 74 »
پس از حاوي ، مهمترين كتاب رازي در پزشكى ، كتاب المنصوري اوست ، كه الطب المنصوري والكناش المنصوري نيز خوانده مىشود .
رازي در اين كتاب جمع بين علم وعمل كرده ، ومباحث طبي را به اختصار در ده مقاله بيان كرده است وكتاب خود را به نام حاكم رى ، أبو صالح منصور بن إسحاق بن أحمد بن أسد ، كرده است . أبو صالح نامبرده از سال 290 تا 296 از طرف پسر عم خود ، أحمد بن إسماعيل بن
هامش
( 74 ) طب اسلامى ، ص 65