احمد ، دومين پادشاه سامانى ، در رى حكومت كرده است . « 75 »
به همان اندازه كه كتاب الحاوي مفصل بوده است ، كتاب المنصوري مختصر نوشته شده وعلي بن العباس المجوسي ( فت . 384 ه ) در كتاب كامل الصناعة خود كه معروف به كتاب الملكي است ، مدعى است كه كتاب أو ميان دو طرف افراط وتفريط قرار گرفته ، واز ايجاز المنصوري واطناب الحاوي بركنار است . « 76 »
درباره پزشكى رازي حكايات وداستانهايى نقل شده كه ذكر آن مناسب با اين مقاله نيست ، ونمونهاى از اين داستانها را مىتوان در الفرج بعد الشدة قاضى أبو على التنوخي ( فت . 384 ه ) ، وچهار مقاله نظامى عروضى سمرقندى ، نويسنده قرن ششم ، ملاحظه كرد .
پيش از اين از قول أرباب تراجم نقل شد كه رازي روزگارى از جوانى خود را در علم كيميا گذرانيده ، وقسمتى از تأليفات أو نيز دربارهء اين فن مىباشد . أو تفاسير خفى ورمزى ظواهر طبيعي را انكار مىكند ، وتوجهش بيشتر به جواهر وأمور عملي معطوف است . رازي گويا على رغم آنچه ابن النديم در الفهرست نقل كرده است ، با تأليفاتى كه در كيميا منسوب به جابر بن حيان است آشنا نبوده . مجريطى در كتابي كه به نام رتبة الحكيم بدو منسوبست ، خواسته بين كيمياى رازي وكيمياى جابر توفيق دهد .
از آثار رازي ، در علم مكانيك بجز ملخص رسالهء أو كه در ميزان طبيعي است ، چيزى به دست ما نرسيده وتأليفاتى هم كه مربوط به رياضيات وفلكيات بوده وأصحاب تراجم آن را ذكر كردهاند ، در طي زمان
هامش
( 75 ) معجم البلدان ، ج 2 ، ص 901 ( سهوا به جاى پسر عم پسر برادر آمده )
( 76 ) كامل الصناعة ، ج 1 ، ص 5