رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 243

و چون اين را دانستى بدان كه آن چه از تتبّع آثار و اخبار در موضع اوّل مستفاد مىشود آن است كه : حقّ آن است كه در غير ترك واجب عينى و فعل حرام اطاعت والدين أو أحدهما واجب ومخالفت آن حرام است خواه ترك اطاعت موجب رنجيدن وآزرده شدن ايشان باشد يا نه . ثقة الاسلام در كتاب كافى به سند متّصل از محمد بن مروان روايت كرده است كه قال : سمعت أبا عبد اللَّه عليه السلام يقول : ان رجلا أتى النبي ( ص ) فقال : يا رسول الله أوصني ، فقال : لا تشرك بالله شيئاً وإن حرقت بالنّار وعذبت الَّا وقلبك مطمئن بالإيمان ووالديك فأطعهما وبرّهما محسنين كانا أو مسيئين وإن أمراك أن تخرج من أهلك و مالك فافعل فانّ ذلك من الايمان . ( 1 ) و اين حديث شريف دلالت بر وجوب اطاعت ايشان مىكند مطلقاً . و بعضى از علماء فرموده اند كه : در آيه ء كريمه ء : « وإِنْ جاهَداكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ . . » ( 2 ) اشعار است به وجوب اطاعت در غير معاصى پروردگار ، بلكه ظاهر آن است كه به مفهوم شرط دلالت بر وجوب اطاعت بكند ، و ممكن است تأييد وجوب اطاعت به كريمه ء : « ولا تَنْهَرْهُما » . . : « واخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ » ( 3 ) وأمر در احاديث مستفيضه به برّ والدين وتحصيل رضاى ايشان . ومستفاد از روايت محمد بن مروان وجوب اطاعت است اگر چه متضمّن ضرر باشد وقول به آن دور نيست بلكه ظاهر آن است . وامّا احاديث لا ضرر ولا ضرار ، ونفى عسر وحرج نسبت به حديث مذكور عام مطلقند ، وخاص مطلق مقدّم بر عام است . اين همه در صورتى است كه با نافرمانى رنجش وآزردگى از براى ايشان هم نرسد . امّا هر گاه عدم اطاعت موجب رنجيدن وآزرده شدن ايشان باشد خصوصاً در صورتى كه امر به چيزى باشد كه ترك آن صلاحيّت رنجيدن عرفاً داشته