كه ، بجز افرادى كه به خود ستم نموده و با جدال و مبارزه با مسلمانان يا غير ذلك از كارهايى كه موجب شدت عمل با آنان را فراهم كند ، انجام ميدهند . پس با چنين مردمى بايد مسلمانان بدفاع برخاسته و مبارزه كنند .
« قتاده » گويد اين آيه بوسيله آيه « سيف » منسوخ شده . ولى صحيح آنست كه نسخ نشده زيرا مجادله در هر وقت با نيكوترين وجه واجب است .
وَ قُولُوا
: و به آنان در دعوت خود بسوى اسلام ، بگوئيد كه :
آمَنَّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنا وَ أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ
: ايمان آورديم بكتابى كه بسوى ما نازل شد و كتابى كه بسوى شما نيز نازل گرديد .
وَ إِلهُنا وَ إِلهُكُمْ واحِدٌ
: خداى ما و شما يكى است .
وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ
: و ما منقاد او بوده و مخلصيم .
وَ كَذلِكَ
: همانگونه كه بسوى « موسى » و « عيسى » كتاب آسمانى فرستاديم .
أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ
: بسوى تو ( اى محمد ، ص ) نيز كتاب آسمانى ( قرآن ) فرستاديم .
فَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ
: پس مردمى كه علم كتاب ( تورات و انجيل ) را به آنان داديم ، و در اينجا « كتاب » بحذف مضاف است يعنى « علم الكتاب » .
يُؤْمِنُونَ بِهِ
: ايمان به قرآن ميآورند همانند عبد اللَّه بن سلام و امثالش .
وَ مِنْ هؤُلاءِ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ
: و از اين كفار مكه نيز كسانى ايمان به قرآن ميآورد .
و ممكن است ضمير در « به » راجع به پيامبر ( ص ) باشد و از طرفى هم ممكن است راجع به قرآن باشد - چنان كه گفته شد - و ممكن است اصلا مقصود
« فَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ »
همان مسلمانان باشند و مقصود از « الكتاب » همان قرآن باشد و از جمله
« وَ مِنْ هؤُلاءِ »
يهود و نصارى اراده شده باشد كه ايمان به قرآن ميآورند .
وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الْكافِرُونَ
: و انكار بآيات و دلالات ما ننمايند مگر مردم كافر و انكار آنان به تو اى « محمد ، ص » ضرر نخواهد رسانيد .
سپس خداوند پيامبرش را مخاطب ساخته ميفرمايد :