وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ
: مجادله نكنيد با اهل كتاب و آنان نصارا ( مسيحيان ) « بنى نجران » ميباشند و گفته شده نصارى و يهود هر دو مقصوداند .
إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
: مگر به بهترين راهى - كه تا بشود خصم را مجاب نموده و پذيراى سخن خود گرداند ، و « مجادله احسن » آنست كه بخاطر خير خواهى و نفع رساندن با مدارا و نرمش انجام گيرد . و مانند اين آيه شريفه است آيه ديگر :
« فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشى »
يعنى شما ( اى موسى و هارون ) با فرعون با نرمش سخن بگوئيد تا شايد متوجه شود و يا از آينده خويش بترسد .
« الا حسن » عبارت از بالاترين و بهترين مناظرهاى است كه از نظر عقل طرف را وادار به پذيرفتن كند و يا اينكه موافق طبع - انسانى - او باشد تا بپذيرد ، و ممكن است هر دو معنى مقصود باشد .
در اين آيه اشاره است كه ارشاد جامعه و دعوت مردم بسوى پروردگار بايد با بهترين وجه و زيباترين نحو و با نرمش در آگاهى آنان به نشانههاى هستى خداى جهان و ايمان به او ، باشد .
إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ
: بجز افرادى كه ستم نمودند ، - زيرا نه ايمان آوردند و نه از مبارزه با اسلام دست بر ميدارند - و نه جزيه ميدهند بلكه آتش جنگشان با اسلام شعلهور است ، پس با چنين مردم با شمشير مجادله كنيد تا اسلام آورند و يا جزيه داده و از مبارزه با اسلام دست بدارند .
آنچه گفته شد تفسيرى است كه « مجاهد » و « سعيد بن جبير » در اين جمله گفتهاند ، ولى « ابى مسلم » گويد مقصود كسانى هستند كه عناد ورزيده و نبوت پيامبر اسلام را با آنكه ميدانستند - و در تورات و انجيل خوانده بودند - بر مردم پوشيده ميداشتند . اما « ابن زيد » گفته مراد افرادى ميباشند كه اصرار بر بت پرستى و كفر داشته با آنكه حجت و دليل - بر خداشناسى و بطلان آئين بتپرستى - براى آنان تمام است .
ولى بهتر آنست - كه يك معنى كلى اراده شود - يعنى مقصود آيه چنين باشد