ناكسوا : نكس ، بضم نون چيزى را وارونه گذاشتن يعنى قسمت بالا را ، پائين گذاردن و به عكس - و در فارسى نگونسار كردن را گويند - و « نكس » با نون مكسوره به تيرى كه اسفل آن را اعلاى آن قرار داده باشند مىگويند .
اعراب :
وَ لَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ
: ممكن است مفعول « ترى » محذوف و تقديرش « و لو ترى المجرمين اذ هم ناكسوا رؤوسهم » باشد ، و ممكن است « ترى » در معنى چنين باشد كه ، اگر بديدگان خود ببينى ، نظير آيه شريفه
« وَ إِذا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيماً »
باشد و بنا بر اين « ترى » عامل در « اذ » بوده و جواب « لو » محذوف و تقديرش « لو رأيت المجرمين على تلك الحاله رأيت ما تعتبر به غاية الاعتبار » يعنى اگر گناه كاران را بر آن حالت كه سر افكندهاند ببينى عبرت كامل خواهى گرفت .
فذوقوا : يعنى به آنان گفته مىشود بچشيد عذاب را چون خدا و دستوراتش را بفراموشى سپرده بوديد ، و اين جمله محلا مجرور و صفت براى « يومكم » خواهد بود .
مقصود :
سپس خداوند به پيامبرش چنين دستور ميدهد :
قُلْ
: بگو اى محمد ( ص ) به آنان كه مكلف بدستورات خدا هستند .
يَتَوَفَّاكُمْ
: قبض روح كند تمامى شما را و يا هر يك ، هر يك را ، تا آنجا كه احدى از شما زنده نماند .
مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ
: فرشته مرگ ( عزرائيل ) آنكه مأمور به قبض روح شما مىباشد .
از « ابن عباس » روايت شده كه دنيا در برابر فرشته مرگ چون كاسهاى است كه در مقابل او بوده هر چه بخواهد از آن بردارد ، پس وقتى زمان مرگ رسيد بى آنكه زحمت كشيده و قدمى به طرف مشرق و مغرب بردارد ، قبض روح خواهد نمود و از « قتاده و كلبى » آمده كه فرشته مرگ از ملائكه رحمت و عذاب مأمورينى دارد كه بهنگام مرگ هر كسى ، آنان را ميفرستد و بنا بر اين مقصود از « ملك الموت » جنس