( اى پيامبر ، ص ) راهنماى كوران از گمرهى آنان و نتوانى بشنوانى ( سخنت را ) مگر به آنان كه بخواهند ايمان بآيات آورند پس ايشان تسليم شوندگانند . خداوند است كه خلق نموده شما را از سستى سپس قرار داده بعد از سستى توانايى سپس قرار داده از بعد توانايى سستى و پيرى ميآفريند آن نوع كه خواهد و او داناى توانا است . و روزى كه ساعت ( قيامت ) به پا شود سوگند ياد ميكنند گنهكاران كه درنگ نكردند جز يك ساعت اينچنين بودند ( در دنيا ) كه دروغ ميگفتند .
قرائت :
و لا تسمع الصم الدعاء : « ابن كثير و عباس » از « ابى عمر » نقل كرده كه او « لا يسمع » قرائت نموده و بقيه « لا تسمع » خواندهاند و در سوره نمل اشاره به اين مطلب شد .
من ضعف : « عاصم و حمزه » آن را به « ضاد » مضمومه و ديگران با فتحه خواندهاند و در سوره انفال هم به اين موضوع اشاره شد .
اعراب :
لَئِنْ أَرْسَلْنا
: جواب شرط در اينجا محذوف شده زيرا با جواب قسم بى نياز از او ميشويم و « ظلموا » بمعنى « ليظلن » بوده چنان كه « ارسلنا » بمعنى « نرسل » است و بنا بر اين ( لظلوا ) هم جواب قسم و هم جواب از شرط واقع شده بلكه در قسم سزاوارتر بوده چون او مقدم بر شرط است و اگر بخواهيم شرط مقدم باشد تقدير كلام « ان ارسلنا ريحاً فظلوا و اللَّه يكفرون » خواهد بود .
« اهل بصره » لام در « لئن » را لام توطئه قسم ناميده و « اهل كوفه » آن را لام انذار قسم مىنامند . و معنى « لظلوا » آنست كه در اول روز كه هنگام ظل و سايه خورشيد است كفران نعمت كنند .
مقصود :
سپس خداوند توبيخ نموده افرادى را كه كفران نعمت كنند و چنين ميفرمايد :
وَ لَئِنْ أَرْسَلْنا رِيحاً
: و اگر فرستاديم بادى را كه سرد بوده تا آن اشجار و سبزهها را زرد و خشك نمايد .