شده ( 1 ) و يا در فلان سال تمام مىشود ، شهرت كاذبه است . تا صاحب الزمان عجّل الله فرجه ظهور نفرمايند ، ايشان بر جزيه خود باقى هستند . بلى بايد هر سال ( 2 ) با مجتهد ، صيغه ذمّه بخوانند و همين كه نخواندند ، مثل ساير كفّار مىشوند كه حكم ايشان گفته مىشود . و اين صيغه عقد لازم است كه فسخ نمىشود ، مگر با رضاى جانبين و تخلَّف از وى حرام است . و جزيه هر قدرى باشد بايد به لشكر اسلام برسد . و بر غير ايشان حرام است . صيغه امان و هدنه :
دويّم صيغهء امان و هدنه است . و اين صيغه از براى كفّار حربى است كه غير يهود و نصارى و مجوس است [ اند ] . پس از براى غير اين سه طايفه از كفّار ، جزيه نيست بلكه يا بايد مسلمان شوند ، و يا كشته شوند . بلى اگر امام زمان ( ع ) مصلحت بداند كه با ايشان مصالحه كند و يا ايشان را مدّتى امان بدهد ، جايز است . و آن سه طايفه نيز اگر جزيه ندهند ( 3 ) ، كافر حربى مىشوند ،
شرح
اين بسط و تفضيل را ندارم خ ل )
( 1 ) چنانچه در السنه مذكور است كه در جنگ روس كه تاريخ آن هم جراد منتشر است علماء عتبات حكم كرده بودند كه مدّت جزيه تمام شده است . شرح
( 2 ) ظاهر اين است كه در مدّت جزيه لزوم ندارد كه هر سال تجديد شود ، بلكه مىشود مدّت را كمتر از يك سال يا زياده از يك سال هرطور مصلحت داند قرار دهد و لكن وقت تمام شدن مدّت مقرّره بايد تجديد شود و مصرف وجه جزيه ، اختصاص به لشكر اسلام ندارد و بسا مىشود كه لشكر هم لازم ندارد بلكه مصرف آن ، مصالح اسلاميّه ( مطلقا خ ل ) است الألزم فالألزم فتأمل . شرح
( 3 ) و همچنين اگر به شروط مقرّره على حده وفا ننمايد . شرح