إليك الجزية المعيّنة و التزام أحكام الاسلام » يعنى : قبول كردم واگذاشتن مرا به طريقهء خود تا به يك سال ، به شرط اداء من به شما يك تومان اشرفى هجده نخودى را ( 1 ) مثلا ، و ملتزم شدن احكام اسلامى را كه از براى اهل ذمّه است ( 2 ) .
و بايد معنى كلمات را بفهمد ، و قصد انشاء نمايد . و همين كه اين صيغه را خواند ، جان و مال و عيال وى در امان مىشوند ، كه اگر احدى به ايشان اذيّت كند ، فعل حرام كرده است و اگر بر زن و يا مال وى ( 3 ) خيانت كند ، آثم و بر مجتهد واجب است كه اذيّت كنندگان را ، تعزير نمايد . و اگر كفّار بر
شرح
( 1 ) ذكر اين قيد در ترجمه أقررتك . . الخ اولى بود از اينجا فتأمّل محسن
( 2 ) بدان كه يهود و نصارى و مجوس را اهل كتاب مىگويند ، و ديگران را وثنى . اگر چه همه ، وثنى نيستند . و يهود و نصارى اهل كتاب هستند محققا . و در مجوس شبهه كتاب است ، از آن جهت ملحق به آنها شدهاند . به اين معنى كه مجوس خودشان را نسبت مىدهند به ابراهيم على نبيّنا و آله و عليه السلام .
و اين كه آنها با دين او عمل مىكنند و ادّعا دارند كه در نزد ( پيش خ ل ) آنها از صحف ابراهيم ( ع ) هست ( است خ ل ) . و در روايتى وارد شده كه آنها پيغمبرى داشتند جاماسب و كتاب از براى آنها آورده ، در دوازده هزار پوست گاو نوشتند بعد آنها پيغمبر خود را كشتند . و كتاب را سوزانيدند و اين حديث را در رياض ذكر نموده و در تاريخ نوشتهاند ( در رياض و در تاريخ نوشتهاند خ ل ) كه نام پيغمبر آنها زردشت بود و نام كتاب آنها زند بود و اسماء ديگر هم دارد شرح و شرح بر شرح هم دارد ، از خود زردشت كه شرح را پا زند و شرح شرح را با بازند ( يا پازند خ ل ) مىگويند . و پا در لغت آنها به معنى شرح است . و در برهان قاطع اسم على حده هم نوشته ( در اين مقام تفصيل بسيار دارد ) . شرح
( 3 ) و در خصوص مال ضمانت هم دارد .