و امّا كيفيّت بيعت : هم چنان كه در كتاب عيون اخبار الرّضا عليه السلام از همان حضرت ، در وقتى كه به امر مأمون ملعون ، مردم با آن حضرت بيعت مىكردند روايت شده اين است كه فرمود : « عقد البيعة هو من أعلى الخنصر إلى أعلى الإبهام و فسخها من أعلى الإبهام إلى أعلى الخنصر » .
يعنى : بستن بيعت از بالاى انگشت ( 1 ) كوچك تا أعلاى ابهام كه انگشت بزرگ است . و فسخ بيعت ، از اعلاى ابهام است تا اعلاى خنصر .
يعنى در بستن بيعت ، آن رئيس باطن دست خود را مىگشايد ( 2 ) پس رعايا يك يك مىآيند و باطن ( 3 ) انگشت كوچك يك دست خود را بر سر باطن انگشت كوچك او و انگشت ديگر را بر سر انگشت ديگر وى . و به همين ترتيب مىگذارند تا ابهام .
و فسخ بيعت ، به عكس اين است و از اين بود كه در وقتى كه مردم با مأمون ملعون بيعت مىكردند ( 4 ) ، همگى به قسمى كه فسخ بود بيعت
شرح
( 1 ) يعنى از طرف بالا يعنى سر انگشت . شرح
( 2 ) باطن دست گشادن از اين حديث ظاهر نمىشود مگر اين كه از اخبار على حده فهميده شود و در اين صورت هم او را ترجمه اين حديث قرار دادن صورت ندارد . شرح
( 3 ) قيد باطن از خبر فهميده نمىشود لفظ أعلى ظهور در سر انگشت دارد و لكن چون طرف ذكر نشده و أعلى گفته شده ، شايد ايهامى در توى آن بوده باشد بسوى باطن ، يا اين كه أغلب استعمال انگشتان و دست از سمت باطن مىشود .
فتأمّل . شرح
( 4 ) درست در نظر ندارم و لكن به خيال داعى اين طور مىرسد كه مقدّمه اين جوان در خصوص بيعت مردم با حضرت امام رضا عليه السلام بود به وليعهدى از مأمون بطور ديگر كه آن جوان بخلاف مردم بيعت مىكرد و حضرت واقعه را بيان فرمود و