اين جانب ديدم كه اهل عتبات عاليات ، همگى به اين مرض مبتلا هستند .
گفتم اين پولى كه از ما مىگيريد داخل چه عنوان است ؟ ملاحظه كرد كه اگر اجارهء معاطاتيّه بگويد ، اوّلا كه در معاطات غير بيع ، اشكال است ( 1 ) و ثانيا كه وقتش معيّن نيست و در اجاره ، تعيين مدّت لازم است و صلح نيز در اين
شرح
( 1 ) بدان كه معاطات بنا بر أظهر در غير بيع هم مطلقا او في الجمله جارى مىشود . و بر تقدير قول به صحّت معاطات در اجاره تعيين مدّت با اين طور مفروض مىشود كه نزديكى هر شام مثلا تخليه اين عمارت با آن زائر با قرار معلوم ، اين ايجاب است و ماندن زائر به همان حالت بدون جمع كردن اسباب سفر خود و بيرون رفتن قبول است . و همان شب زمان معيّن است مثلا تا شب ديگر و هكذا آن شب ديگر و اجرت هم معيّن است . اشكالى از اين جهت باقى نمىماند . و أخذ پول با نيّت اجرت در اين حالت صحيح مىشود و ممكن است كه از بابت اباحه مشروط بعوض بشود ، نظير هبه مشروطه به عوض چنانچه كه مسأله دخول حمّام و خوردن آب از سقّا هم داخل يكى از اين دو عنوان مىشود ، چنانچه در محلّ خود مقرّر كردهايم . و بر فرض تقدير عدم صحّت اجاره يا صلح ، آن شخص كه پول را مىدهد بعد از آن كه فرض كرديم از بابت اباحه بشود ، مملك نبودن اباحه موجب بطلان بيع با آن پول نمىشود . چنانچه اگر شخص پول به من بدهد كه از براى خود لباس بگيرم منتهايش اينست در اين صورت راجع به هبه بشود و بر فرض عدم رجوع ايضا آن دقّت مبايعه صحيح نمىشود كه لباس را در مقابل پول معيّن بخصوصه بگيرد ، نه اين كه در ذمّه بگيرد و آن پول را عوض آن بدهد كه اين البتّه صحيح خواهد بود ( شد خ ل ) و به نماز هم عيب نخواهد رساند اگر چه به قيمت ، مشغول ذمّه مانده و از اين جهت اكثر مأكولات و مشروبات ظلَّام ، بلكه همه آنها حلال مىشود . غايت اين كه ايشان ( آنها خ ل ) در عوض آنها كه پول حرام مىدهند مشغول الذّمه مىمانند و فعل حرام مىكنند ، دخل به بطلان نماز و روزه و حرمت مأكول و مشروب آنها نمىشود .
فتأمّل . شرح