گذشته است ، آنها علاوهاند بر اين كه اين مطلب ، مخالف اصل ، يا مخالف ظاهر است .
و على به معنى باء نيز آمده ( 1 ) ، مثل « حقيق على ان لا اقول » . و لكن اين معنى مناسب نيست ، زيرا كه باء دلالت بر عضويّت مىنمايد و صداق در نكاح و شرط در بيع و مانند آن ، عوض نيستند ( 2 ) . علاوه بر اين كه على حقيقت در استعلاء است . و در عقود لازمه بايد اقتصار كرد ( 3 ) بر الفاظ حقيقيّه .
و همانا سرّ عدول شارع ( ع ) از « نكحت » به أنكحت » و حال آن كه آن نيز متعدّى است . اقتصار است ( 4 ) . زيرا كه « نكحت » به يك مفعول متعدّى
شرح
( 1 ) اين باء معنى على در اينجا باء صله يا تعديه است نه باء عوض . شرح . فتأمّل
( 2 ) بيان كرديم كه در صورت ذكر عوض هستند . شرح
( 3 ) اين منافى آن است كه مصنّف مكرّر ارتكاب مجاز نموده در الفاظ عقود بدون دليل معتبر . شرح
( 4 ) قوله همانا سرّ عدول تا اينجا ظاهر اين كلام اينست كه تفريع باشد بر مسأله اختصار بر الفاظ حقيقت و اين درست نيست زيرا كه نكحت و أنكحت هر دو حقيقت هستند و اگر مقصود استيناف كلامى باشد كه اين عدول از جهت اختصار است با خاء نه با قاف با لفظ همانا درست نمىآيد علاوه بر آن مستلزم ذكر مقدّمهء على حده هم بود و اعتبار زيادت مبنى در لفظ أنكحت وجه ندارد زيرا كه اگر او را بدون تعديهء نكحت به مفعول ديگر به من يا لام فرض كنيم نكحت و أنكحت هر يك معنى على حده پيدا مىكند كه يكى متعدّى به دو مفعول مىشود بلا واسطه و ديگرى به يك مفعول و اگر با حرف تعديه ملاحظه كنيم لفظ أنكحت را زياده مبناى ندارد در اين صورت بلكه گاهى زياده مبنى از جانب نكحت مىشود و بودن نكاح در اينجا بمعنى انكاح يا از باب أنبت الله نباتا حسنا مىشود يا اين كه اسم مصدر انكاح مىشود نه مصدر نكحت مثل اين كه در