و فهم ها و آسان نمودن فهم توحيد افعالى براى عقل ها در آنچه به جمادات و اجسام باز مى گردد ذكر مىكند ، زيرا حجاب از ادراك اين تحقيق دو امر است :
يكى اختيار انسان به مشيت خداوند مانند نسبت ادراك حواس به ادراك عقل است . آنگونه كه خداوند مى فرمايد : ( و نمى خواهيد مگر آنكه خداوند بخواهد ) « 1 » و نسبت محل صدور افعال آن از بدن ها و اعضا ، مانند نسبت جوارح به قلب است كه فرمانرواى اعضاى بدن مى باشد همانگونه كه خداوند مى فرمايد : ( دست خدا بالاتر از دست هاى ايشان است . ) « 2 » و مى فرمايد : ( با آنان بجنگيد تا خداوند ايشان را به دست شما كيفر دهد . ) « 3 » و مى فرمايد : ( هنگامى كه تير انداختى تو تير پرتاب نكردى بلكه خداوند تير انداخت ) « 4 » اما دومى : در نزد روشن نظران آشكار است كه خورشيد و ماه و ابر و باران و زمين و هر حيوان وجمادى تحت امر خداوند و به دست قدرت اوست . مانند قلمى كه تحت تسخير و تسلط نويسنده و دانش و اراده و قدرت و توانايى است كه در انگشتان و اعصاب اوست . همانگونه كه علم و مشيت خداوند از خزائن غيب ملكوت وارد
هامش
( 1 ) - آيه 30 سوره انسان
( 2 ) - آيه 10 سوره فتح
( 3 ) - آيه 14 سوره توبه
( 4 ) - آيه 17 سوره انفال