فراهم ساخته است و هر موجودى به طبيعت خود يا به اختيارش به سوى كمالش حركت مىكند . مانند موش كه از گربه فرار مىكند ولى از گوسفند نمى گريزد . و مورچه به شكل دادن گروه و حكومت و كودك به پستان مادرش هدايت مىشود و خداوند [ در اين باره ] چنين گفته است : ( گفت پروردگار ما كسى است كه آفرينش هر چيز را به او بخشيد آنگاه هدايتش كرد . ) « 1 » و هدايت تشريعى عامه ، افاضه عقل بر انسان و فرو فرستادن فرستادگان و كتاب هاى آسمانى است . اما هدايت خاصه ، عنايتى ربانى است كه خداوند برخى بندگانش را به حسب آنچه حكمتش اقتضا مىكند به آن اختصاص داده است و براى ايشان آنچه به وسيله آن به كمال هدايت مى شوند و به مقصود مى رسند را فراهم مىكند و اگر خداوند نبود ، ايشان در گمراهى و بى خبرى قرار مى گرفتند و با اين همه ، در اين امر مجبور نيستند . و در امثال اين آيه به نكته اى لطيف اشاره شده است و آن پاسخ كسانى است كه به معبود نيكى ها و معبود بدى ها اعتقاد دارند . يعنى مجوسيان كه مى گويند وسايل بدى با ايجاد خداوندگار بدى ها محقق است . در حالى كه خداوند آن وسايل را مهيا نمى سازد و همچنين آيه دلالت
مىكند كه تمامى اسباب از جانب خداوند است . اما آيه سوم و آيات اين چنين ، دلالت مىكند كه تمامى أفعال تحت محاسبه خداوند است خواه آشكار باشد يا پنهان ، نهايت امر ، خداوند مىتواند هر كس را بخواهد ببخشايد .
هامش
( 1 ) - آيه 50 سوره طه