براى شما دشوارى نمى خواهد ) « 1 »
اين دسته از آيات بر تعلق اراده تشريعى [ خداوند ] به آسانى و نه سختى تعلق دارد و گذشت كه اراده تشريعى خداوند [ گاه ] با آنچه اراده شده تفاوت دارد .
اما آيه شريفه : ( و اگر بخواهم شما را اندرز بدهم در صورتى كه خدا بخواهد شما را گمراه گذارد اندرز من شما را سودى نمى بخشد . او پروردگار شماست و به سوى او باز گردانيده مىشويد . ) « 2 » كه دلالتش بر اين امر گمان شده است . با اين توضيح : اين آيه دلالت دارد كه عدم ايمان قوم نوح از جهت اراده خداوند بوده است كه به افعالشان تعلق گرفته است .
اين سخن چنين پاسخ داده مىشود : ( غَى ) به معناى گمراهى نيست بلكه احتمال دارد از اين كلمه اراده عذاب يا كيفر شده باشد . بر فرض اول آيه دلالت دارد كه عذاب و كيفرى كه نتيجه افعال اختيارى انسان بوده است مورد اراده خداوند است و اراده نتيجه ،
غير از اراده فعل است . با اين سخن اشكال فرض دوم نيز آشكار مى گردد . با اينكه اگر ( غى ) به معناى گمراهى باشد ، اشكالاتى كه در آياتى كه گمراهى به خداوند نسبت داده مى شد بيان گشت ، وارد مىشود . و اما آيه شريفه : ( پس كسى را كه خدا بخواهد هدايت نمايد دلش را به پذيرش اسلام مى گشايد و هر كه را بخواهد گمراه كند دلش را سخت تنگ مى گرداند چنان كه گويى به زحمت در آسمان بالا
هامش
( 1 ) - آيه 185 سوره بقره .
( 2 ) - آيه 34 سوره هود