تنبيهات
پايان سخن در اين مقام با اشاره به چند امر است :
امر اول : معناى بداء كه از روايات برگرفته شده بود و ما بيان داشتيم ، ظاهر آيه كريمه اى است كه پيش از اين گذشت و مى فرمايد : ( خداوند هر آنچه بخواهد محو و هر آنچه بخواهد اثبات مىكند و ام الكتاب در نزد اوست ) « 1 » زيرا محو شيئ از ميان بردن رسم و اثر آن است و در اين آيه شريف در مقابل محو ، اثبات آمده است كه پابر جا كردن شيئ در قرارگاهش مى باشد به گونه اى كه هيچ تكانى نخورد . پس محو از ميان بردن شيئى پس از ثبوت آن شيئ بوسيله رسم آن مى باشد . و چون اين آيه پس از سخن خداوند است كه مى فرمايد : ( و هر امرى را زمانى مكتوب است ) « 2 » و در ذيل آن بيان شده است كه ( ام الكتاب نزد خداوند است ) ،
ظاهر چنين است كه هر وقت و زمان ، كتابى دارد كه به آن اختصاص دارد و كتابها با اختلاف زمان ها متفاوت مى شوند . و اين اختلاف از ناحيه اختلاف تصرف الهى به واسطه مشيت او به حسب آن چيزى است كه مصالح اقتضا مىكند نه از جهت اختلاف كتابها به خودى خود ، و با اين همه ، ام الكتاب يعنى اصلى كه شيئ از آن ناشى مىشود در نزد خداوند است و اين كتابها كه به حسب اوقات محو و اثبات مى گردد به آن باز مى گردد .
به عبارت روشن تر : خداوند در هر زمان كتاب و قضايى دارد و او
هامش
( 1 ) - آيه 39 سوره رعد
( 2 ) - آيه 38 سوره رعد