از امر فارغ شده است [ و آن را به كنارى وانهاده ] و سخن نظام و برخى معتزله را رد مى نمايند كه مى گويند : خداوند تمامى موجودات را به يكباره آفريد و تقدم در ظهور موجودات واقع مىشود . و سخن برخى فلاسفه را رد مى نمايند كه مى گويند خداوند به حقيقت تنها در عقل اول اثر گذار است . و سخن گروهى ديگر از فلاسفه را رد نمايند كه مى گويند : خداوند تمامى آفريدگانش را به يكباره آفريد و ترتب موجودات و آفريدگان تنها در زمان هاست . امامان معصوم تمامى اين سخنان را نفى كردند و ثابت كردند كه خداوند هر روز در كارى است . گاه از ميان برون شيئ و به وجود آوردن ديگرى و ميراندن شخص و زنده ساختن ديگرى و كارهاى ديگر .
در اين زمينه سخنان ديگرى نيز هستند كه به آن نمى پردازيم .
سخن حق در معناى بداء
حقيقت امر در اين مقام متوقف بر بيان چند امر است :
امر اول : شكى نيست كه تمامى آنچه در عالم وجود رخ مىدهد تحت قدرت و سلطه خداوند است و وجود هر ممكنى وابسته به مشيت خداوند است و اين امرى بديهى است .
امر دوم : تمامى اشياء تعينى علمى در علم ازلى خداوند دارند و
از اين تعين علمى گاه به تقديرخداوند و گاه به قضاى او تعبير مىشود اما علم الهى تنها به موجودات تعلق ندارد بلكه از جهت مبادى و خصوصيات موجودات به آن متعلق است . بنابراين ، چون تمامى ممكنات تحت قدرت خداوند و وابسته به تعلق مشيت و اراده به آن هستند ، پس علم به ممكنات از ابتدا با قدرت خداوند بر آن ها در هنگام ايجادشان منافاتى ندارد .