نمىدانى ؛ پس از كشتن آنان حذر كنى . كه رسول خدا صلى الله عليه و آله از كشتنشان نهى فرموده است . « 1 » 1060 - محمد بن اسحاق گفت و كسى كه او را متهم نمىدانم برايم از يزيد بن هرمز نقل كرد كه در نامهء نجده به ابنعباس آمده بود كه دربارهء بردگان از او پرسيده است : آيا آنها همراه با رسول خدا صلى الله عليه و آله در جنگ حضور مىيافتند ؟ و آيا پيامبر صلى الله عليه و آله سهمى براى آنان
هامش
( 1 ) . مسلم ( 1812 / ح 140 و 141 ) ، ابوداوود ( 2727 به اختصار ) ، دارمى ( 2471 ) ، ابن جارود ( 1086 ) ، طحاوى ( ج 3 ، ص 220 و 235 ) ، ابوعبيد در اموال ( 825 ) ، طبرانى ( 10830 و 10831 ) ، بيهقى ( ج 6 ، 332 ) و احمد اين حديث را نقل كرده و ابويعلى نيز ( 2551 ) مختصر آن را از طريق محمد بن اسحاق روايت كرده است كه گفت : كسى كه او را متهم نمىدانم ، از يزيد بن هرمز برايم حديث كرد . . . - و همين مضمون كه گذشت .
داستان سهم « ذى القربى » را همچنين نسائى در سنن كبرى ( 11577 ) از طريق عبدالرحمان بن مهدى ، از جرير بن حازم به همين مضمون نقل كرده و احمد نيز در مسند ( ش 2685 ، 2811 ، 2941 ، 3200 ، 3264 و 3249 ) آورده است .
اين نجده كه در حديث از او سخن به ميان آمده ، نجدة بن عامر حرورى حنفى ، از بنىحنيفه از طوايف بكر بن وائل است . به سال 36 ه . ق . ديده به جهان گشود و به سال 69 ه . ق . درگذشت . او سركردهء يكى از گروههاى خوارج است كه به نام او منسوب شده و فرقه نجديه نام گرفته است . آنها را به نام نجدات نيز مىشناسند .
او در ميان خوارج ديدگاههايى متمايز داشت . ابن حجر در لسان الميزان دربارهء او مىنويسد : او در دوران زندگى به مكه نيز آمده و داراى ديدگاههاى معروف و پيروانى بوده كه منقرض شدهاند . او در آغاز از پيروان نافع بن ازرق بود اما بعدها مذهبى مستقل اختيار كرد و از ازارقه جدا شد و در سال 66 ه . ق . در روزگار فرمانروايى عبداللَّه بن زبير در رأس گروهى بزرگ روانه يمامه شد و از آنجا به بحرين رفت و در بحرين مستقر گشت .
شيخ الاسلام ابن تيميه در منهاج السنه ( ج 5 ، ص 247 ) مىنويسد : يكى از دلايل حاكى از آن كه صحابه خوارج را كافر نمىدانستند اين است كه پشت سر آنها نماز مىخواندند . عبداللَّه بن عمر و ديگر صحابه پشت سر نجده حرورى نماز مىخواندند . آنان همچنين با همان شيوه كه مسلمان با مسلمان سخن گويد ، با خوارج سخن مىگفتند و پاسخ آنها را مىدادند ، آن سان كه عبداللَّه بن عباس پاسخ پرسشهاى نجده را داده و حديث حاكى از آن در صحيح بخارى [ ما مىگوييم : مسلم ] آمده است ، و نيز چنان كه پرسشهاى قرآنى نافع بن ازرق را پاسخ داده و [ اين پاسخها به مسائل ابن ازرق مشهور است ] . نافع درباره مسائل قرآنى بهسان يك مسلمان با ابنعباس گفت و گو مىكرد .
مسائل ابن ازرق همراه با شرح عايشه بنت الشاطى در كتاب اعجاز بيانى قرآن به همين قلم ترجمه شده و مؤسسهء انتشارات علمى و فرهنگى ، آن را منتشر كرده است . - م .