[ سه جاى آزمودن ]
* لقمان گفته است : سه تن جز در سه جا شناخته نشوند : بردبار جز به هنگام خشم ، دلير جز در هنگام جنگ و برادرت را نيز جز به گاه نياز به او نتوانى شناخت . « 1 »
* امير مؤمنان عليه السّلام فرموده است : چون در روز . . . « 2 »
هامش
- 437 ؛ وسائل الشيعه ، ج 1 ، ص 103 ؛ مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 207 ؛ مستطرفات السرائر ، ص 622 ؛ بحار الانوار ، ج 1 ، ص 94 ، ج 66 ، ص 409 ، ج 74 ، ص 59 ، 61 ، 64 ، 68 ، ج 75 ، ص 446 ؛ نهج السعاده ، ج 1 ، ص 551 ، ج 8 ، ص 192 و 193 ؛ المعجم الكبير ، ج 3 ، ص 69 ؛ مسند الشهاب ، ج 2 ، ص 38 ؛ شرح نهج البلاغه ، ج 10 ، ص 121 ، ج 18 ، ص 276 ؛ كنز العمال ، ج 16 ، ص 120 ، 216 و 267 - م .
( 1 ) . حديث را بنگريد در : بحار الانوار ، ج 68 ، ص 426 و ج 71 ، ص 178 - م .
( 2 ) . محقق متن عربى يادآور شده كه در هرپنج نسخه مرجع تحقيق وى اين قسمت سفيد است و آنچه افتاده دنبالهء اين روايت كه در امالى مفيد آمده و نيز صدر روايت ديگرى است كه در دلائل الامامه طبرى شيعى نقل شده است .
اينك ترجمهء افتادگى دنبالهء حديث حاضر كه خود قسمتى از يك حديث طولانى است به استناد روايت امالى مفيد ( ص 119 ) فراروى شما است :
سپس امير مؤمنان عليه السّلام به بازار بصره درآمد . مردم را نگريست كه به كار دادوستد بودند . سخت گريست و آنگاه فرمود : اى بندگان دنيا و اى گماشتگان اهل دنيا ، چون در روز سوگند مىخوريد و شب در بستر مىخوابيد و ميان اين و آن از آخرت غافل مىمانيد ، پس كى توشهء آن سراى فراهم مىآوريد و به معاد مىانديشيد ؟
پس مردى به آن حضرت گفت : اى امير مؤمنان ! ما را از معيشت چارهاى نيست ؛ چه كنيم ؟
امير مؤمنان عليه السّلام فرمود : طلب معيشت از راه حلال از كار براى آخرت بازنمىدارد . آرى ، اگر مىگفتى : ما را از مال اندوختن گريزى نيست تو را عذرى نبود .
آن مرد گريان شد و پشت كرد .
على عليه السّلام او را فرمود : باز آى تا تو را توضيح افزايم .
آن مرد بازگشت .
على عليه السّلام نيز به او فرمود : اى بندهء خدا ، بدان هركس كه در دنيا براى آخرت كار كند ، ناگزير بايد در آن سراى پاداش كار خود بگيرد . اما هركس در دنيا براى دنيا كار كند بهرهء او در آن سراى آتش دوزخ خواهد بود .
سپس امير مؤمنان عليه السّلام اين آيهها را تلاوت فرمود :فَأَمَّا مَنْ طَغى * وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا * فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى » ؛« اما هركه طغيان كرد و زندگى پست دنيا را برگزيد پس جايگاه او همان آتش است » ( نازعات / 37 - 39 ) .
مجلسى در بحار الانوار ( ج 74 ، ص 422 و ج 100 ، ص 32 ) همين متن را به نقل از مجالس مفيد آورده است - م .