الْكِتابِ
« 1 » آن كس كه در اين آيه از او سخن به ميان آمده آصف بن برخيا است و سليمان از دانستن آنچه او مىدانست ناتوان نبود . اما او دوست داشت به امت خود از پريان و انسانها بفهماند كه او خود حجت خدا در پى داوود است . آن آگاهى كه آصف داشت پرتوى از دانش سليمان بود كه آن را به فرمان خدا به آصف سپرد و خداوند نيز آن را به او فهماند تا مردم در امامت و راهنمايى او اختلافى نكنند ، آنسان كه در روزگار حيات داوود ، سليمان را از اين حقايق آگاهاند تا پس از او امامت و نبوت خويش را عرضه بدارد و بدينسان حجت بر خلق تمام شود .
دربارهء سجدهء يعقوب و فرزندانش براى يوسف هم اين سجده براى يوسف نبود ، آنسان كه سجدهء فرشتگان در برابر آدم نيز براى آدم نبود ، بلكه نشانى از فرمانبرى آنان از خداوند و هم خجسته بادى به آدم بود . يعقوب و فرزندانش نيز سجده كردند تا خداى را بر اينكه به پراكندگىشان پايان داده است سپاس گزارند . مگر نه آنكه خداوند دربارهء سپاسگزارى او در اين هنگام از زبان وى چنين حكايت كرده است :
رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَ عَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ فاطِرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِماً وَ أَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ
« 2 » .
در اين سخن خداوند كه فرموده است :
فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ فَسْئَلِ الَّذِينَ يَقْرَؤُنَ الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكَ
مخاطب پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله است . او دربارهء آنچه بر وى نازل شده بود ، هيچ ترديدى نداشت . اما نادانان گفتند : چگونه خداوند پيامبرى از جنس فرشتگان خويش برنينگيخته يا چگونه با بىنياز ساختن اين پيامبر از خوردن و آشاميدن و آمد و شد در كوچه و گذر ، ميان او و ديگر مردمان تفاوت ننهاده است . در اين هنگام بود كه خداوند به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله وحى فرستاد كه از آنان كه پيش از تو كتاب مىخوانند بپرس . اين خطاب بدان معنى بود كه در حضور آن جاهلان بپرس . مگر جز اين است كه هرپيامبرى كه خدا پيش از تو برانگيخته ، مىخورده است و مىآشاميده است و در ميان مردم در كوى و گذر راه مىرفته است و اينك تو نيز بر الگوى آنانى . هيچ ترديدى وجود نداشت و اين درخواست به هدف انصاف آوردن
هامش
( 1 ) . نمل / 40 : كسى كه نزد او دانشى از كتاب بود گفت .
( 2 ) . يوسف / 101 : پروردگارا ، تو به من دولت دادى و از تعبير خوابها به من آموختى . اى پديدآورندهء آسمانها و زمين ، تنها تو در دنيا و آخرت مولاى منى . مرا مسلمان بميران و مرا به شايستگان ملحق فرما .