فصل بيست و سومحدوث عالم
[ 1 ] حدوث ذاتى عالم : در بحثهاى حدوث و قدم « 1 » به اثبات رسيد كه هر ماهيت ممكن موجودى ، وجودش مسبوق به عدم ذاتى است ؛ از اين رو ، همهء ماهيات موجود ، حادث ذاتى مىباشند [ ، زيرا حدوث ذاتى عبارت است از : مسبوق بودن وجود شىء به عدمى كه در مرتبهء ذات آن تقرر دارد . موضوع حدوث ذاتى ، همهء موجودات ماهيت دار است ، چرا كه هر شىء ماهيت دارى ، ممكن است و هر ممكنى ذاتاً استحقاق عدم دارد و استحقاق وجودش از جانب غير مىباشد . آن چه بالذات براى شىء ثابت است بر چيزى كه بالغير براى آن ثابت مىباشد ، تقدم دارد . ]
حدوث دهرى عالم : [ وجود موجودات امكانى ، اگر با همان حدّ وجودى خاص خود لحاظ شود ، در مرتبهء علت تحقق ندارد - اگر چه علت ، كمال وجودى ماهيت معلول را به گونهاى شريفتر واجد مىباشد - و از اين رو ، مىتوان گفت : ] نيستىِ مقدم بر هستىِ ماهيت ، با حدّ خاص خود ، از علت به وجود آورندهء ماهيت انتزاع مىشود ؛ پس هر ماهيت موجودى ، وجودش مبسوق به وجود علتش و متأخر از آن مىباشد . [ و اين همان حدوث دهرى است ؛ يعنى مسبوق بودن ماهيت موجود و
هامش
( 1 ) . فصل ششم از مرحلهء دهم