فصل هفدهمعنايت الهى به خلق و اين كهنظام هستى بهترين و استوارترين نظام ممكن است
[ 1 ]
تحليل معناى « عنايت » :
فاعلى كه از روى علم و آگاهى كار مىكند و بدون علم به يك فعل عليتش نسبت به آن فعل تامّ نبوده و آن فعل را ايجاب نمىكند ، اگر خودش ناقص باشد و به واسطهء فعلش استكمال يابد ، در اين صورت هرگاه نيازش به كمالى كه از فعلش مىجويد ، قوى و شديد باشد ، اهتمامش بدان فعل افزون گشته ، نسبت به انجام آن فعل امعان و توجه كافى مبذول خواهد داشت و آن را به گونهاى مىآورد كه همهء ويژگىهايى را كه در استوار ساختن و فراهم آوردن همهء منافع آن فعل مىتوان لحاظ نمود ، در برداشته باشد ؛ بر خلاف فاعلى كه كمال مترتب بر فعل را كوچك و غير ضرورى مىبيند و نتايج حاصل از فعل برايش بىاهميت و قابل اغماض مىباشد .
اين معنا را « عنايت » مىنامند .
[ از تحليل فوق دانسته مىشود كه « عنايت » عبارت است از : « اهتمام فاعل به فعلش تا آن فعل را به نيكوترين وجه تحقق دهد . » از اين جا معلوم مىشود قوام عنايت به سه امر است : 1 - فاعليت يا سببيت . 2 - علم فاعل به فعل . 3 - محبوب بودن فعل نزد فاعل يا رضايت فاعل از فعل . البته بايد توجه داشت كه محبوب بودن فعل نزد فاعل در موجوداتى چون حيوان و انسان كه با فعل خويش نيازهاى وجودى خود را بر طرف