[ 1 ]
فصل پنجمحدوث و قدم زمانى
حدوث زمانى عبارت است از : « مسبوق بودن وجود شىء به عدم زمانى آن » ؛ يعنى حصول و پيدايش شىء پس از معدوم بودن آن شىء ؛ به گونهاى كه عدم سابق با وجود لاحق هرگز قابل جمع نمىباشد . [ توضيح اينكه : « عدم سابق » كه در حدوث معتبر است ، بر دو قسم است : 1 - عدم مجامع ، 2 - عدم غيرمجامع ، ياعدم مقابل . « عدم مجامع » آن عدمى است كه با وجود لاحق جمع مىشود ؛ مانند « عدم ذاتى » - كه شرحش خواهد آمد . عدم ذاتى شىء با وجود آن شىء جمع مىشود ، يعنى شىء در همان حال كه موجود است ، ذاتاً معدوم مىباشد و عدم ذاتى خود را همراه دارد . اما « عدم مقابل » آن است كه با وجود لاحق جمع نمىگردد . و « عدم زمانى » از اين قبيل است ؛ يعنى عدم زمانى يك شىء هرگز با وجود آن شىء جمع نمىگردد ، بلكه هركدام بر زمان خاصى منطبق مىگردند . ]
عدم شىء تنها در صورتى « عدم زمانى » خواهد بود كه وجودى كه در برابر آن « 1 » است ، زمانى و تدريجى باشد . [ زيرا عدمْ بطلان محض بوده و هيچ شيئيتى ندارد ، تا به
هامش
( 1 ) . مقصود از وجود در برابر عدم ، همان وجودى است كه عدم آن را رفع كرده است ؛ مثلًا اگر حسن در سال 1350 به دنيا آمده باشد ، عدم سابق حسن در برابر وجود سابق آن است ، نه وجودى كه از سال 1350 حادث گشته است . البته تدريجىبودن و نبودن وجود سابق ، تابع تدريجى بودن و نبودن وجود لاحق است .