فصل نهمفاعل تامّ ، پيش از فعل خود و قوىتر از آن است
[ 1 ] [ مقصود از فاعل تامّ ، آن است كه هيچ نقص و كمبودى در فاعليت آن نيست ؛ به ديگر سخن آنچه بالفعل فاعل است و همهء شرايطِ لازم براى تأثيرش فراهم مىباشد . چنين فاعلى وجودش قوىتر و شديدتر از فعلش است و نيز رتبهء وجودش مقدم بر وجود فعل پيش از آن مىباشد . ]
قوىتر بودن وجود فاعل تام نسبت به فعلش
دليل قوىتر بودن وجود فاعل تام آن است كه فعل ، معلول فاعل است و نسبت به آن رابط بوده و هويتش قائم و وابسته به آن مىباشد و فاعل همان وجود مستقلى است كه به فعل قوام مىبخشد و برآن احاطهء وجودى دارد .
و مقصود ما از شديدتر بودن وجود چيزى جز اين نيست [ كه وجودى محيط بر وجود ديگر و قوامدهندهء آن باشد ] . اين بيان همانگونه كه در مورد فاعلِ مؤثر مىآيد در مورد علت تامه نيز جارى مىگردد ، [ چرا كه علّت تامه مشتمل برعلت فاعلى است . ]
[ 2 ] صدرالمتألهين رحمه الله مسئلهء يادشده را بديهى دانسته و مىگويد : « بداهت عقل