و - اخلاق جنگ
1 . پرهيز از آغاز كردن پيكار
295 . امام على عليه السلام - در نامهاش به مالك اشتر ، پيش از رُخداد صفّين - : بپرهيز از اينكه با اين گروه ، نبرد را آغاز كنى ، مگر آنكه آنان آغاز كنند ، تا اينكه با آنان رو در رو شوى و سخن آنان را بشنوى ؛ و بدىهاى آنان ، تو را به نبرد وا ندارد ، قبل از دعوت آنان [ به هدايت ] و مكرّر ، راه بهانهجويى را بر آنان بستن . « 1 »
2 . مصونيت سياسى فرستادگان
296 . امام على عليه السلام - اگر بر مردى از دشمنْ دست يافتيد و او ادّعا داشت كه فرستادهء به سوى شماست ، اگر اين امر از او محرز شد و شاهدى بر آن آورد ، پس به او آسيبى مرسانيد تا پيغامش را برسانَد و نزد يارانش باز گردد ؛ امّا اگر شاهدى بر سخنش نيافتيد ، اين ادّعا را از او نپذيريد . « 2 »
3 . اقامهء حجّت ، پيش از نبرد
297 . السنن الكبرى - به نقل از براء بن عازب - : على عليه السلام مرا به سوى خوارج در نهروان فرستاد . پيش از كارزار ، سه مرتبه آنان را [ به هدايتْ ] دعوت نمودم . « 3 »
هامش
( 1 ) . الإمام عليّ عليه السلام - في كِتابِهِ إلى مالِكٍ الأَشتَرِ قَبلَ وَقعَةِ صِفّينَ - : إيّاكَ أن تَبدَأ القَومَ بِقِتالٍ إلّاأن يَبدَؤوكَ ، حَتّى تَلقاهُم ، وتَسمَعَ مِنهُم ، ولا يَجرِمَنَّكَ شَنَآنُهُم عَلى قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَالإِعذارِ إلَيهِم مَرَّةً بَعدَ مَرَّةٍ ! ( وقعة صفّين : ص 153 ) .
( 2 ) . عنه عليه السلام : إن ظَفِرتُم بِرَجُلٍ مِن أهلِ الحَربِ فَزَعَمَ أنَّهُ رَسولٌ إلَيكُم ؛ فَإِن عُرِفَ ذلِكَ مِنهُ وجاءَ بِما يَدُلُّ عَلَيهِ فَلا سَبيلَ لَكُم عَلَيهِ حَتّى يُبلِغَ رَسالاتِهِ ويَرجِعَ إلى أصحابِهِ ، وإن لَم تَجِدوا عَلى قَولِهِ دَليلًا فَلا تَقبَلوا مِنهُ ( دعائم الإسلام : ج 1 ص 376 ) .
( 3 ) . السنن الكبرى : ج 8 ص 309 ح 16739 .