كنيد : هوايى كه ما از آن تنفس مىكنيم تركيبى از گازهاى گوناگون است ، كه از جملهء آنها ئيدروژن و اكسيژن مىباشد . اما تركيب اين گازها اعتبارى است ؛ در اين تركيب هر گازى اثر خاص خود را دارد ؛ اكسيژن اثر خاص خود را دارد و ئيدروژن نيز اثر خاص خود را دارد . غير از آثار هر يك از اين گازها ، اثر ديگرى بر مجموع آنها مترتب نيست . از طرف ديگر ، آبى كه مىآشاميم نيز تركيبى است از اكسيژن و ئيدروژن ، اما تركيب اين دو عنصر در آب ، حقيقى است ؛ لذا از مجموع آن دو يك ماهيت نوعى جديد پديد مىآيد ، كه آثار خاص خود را دارد و معادلهء : « آثار مترتب بر آب / آثار اكسيژن + / آثار ئيدروژن » در مورد آن صادق نمىباشد .
نحوهء تركيب ماده و صورت و ويژگىهاى آن
گفتيم اجزاى ماهيت در خارج موجود به يك وجود مىباشند . بنابراين ، تركيب ميان آنها تركيب حقيقى خواهد بود ، زيرا ملاك تركيب حقيقى آن است كه وحدت مركب ، حقيقى مىباشد ، نه اعتبارى . « 1 » با توجه به اين مطلب ، دو ويژگى مىتوان براى ماده و صورت خارجى ، كه اجزاى تشكيل دهندهء انواع مادى مىباشند ، بيان كرد :
1 - ماده و صورت نيازمند يكديگرند و وجود يكى متوقف بر وجود ديگرى مىباشد . فلاسفه اين مطلب را امرى بديهى و بى نياز از دليل دانستهاند ، چرا كه اگر ماده و صورت بى نياز از يك ديگر بوده و هر كدام در هستى خود مستقل از ديگرى باشد ، هرگز وحدت ميان آن دو برقرار نخواهد شد و از مجموع آن دو ماهيت واحد به وجود نخواهد آمد . « 2 »
هامش
( 1 ) . در واقع تركيب حقيقى به معناى دقيق كلمه منحصر به تركيب ماده و صورت است ، لذا مولف قدس سره مركب حقيقى رابه انواع مادى تفسير كرده است : « انه لابد فى المركبات الحقيقية اى الانواع المادية المؤلفة من مادة و صورة »
( 2 ) . در فصل هفتم از بخش هشتم به تفصيل در اين باره بحث مىشود و نحوهء نياز هر يك از ماده و صورت به يك ديگر تبيين مىگردد