« هوهويت » از عوارض وحدت است
يكى ازعوارض ولواحق ذاتى وحدت ، اين همانى و هوهويت « 1 » است ؛ يعنى هر كجا وحدت باشد ، اين همانى نيز هست و جايى كه وحدت به هيچ نحو تحقق نداشته باشد ، اين همانى نيز نخواهد بود ، زيرا چنانكه دانستيم ، قوام هوهويت به « اتحاد » است و اتحاد جز با وجود امر واحد و يگانهاى ، كه مايهء ارتباط ميان دو امر مختلف مىگردد ، ميسور نمىباشد ؛ مثلًا آنجا كه گفته مىشود : « حسن عالم است » يك وجود واحد و يگانه است كه دو مفهوم بر آن منطبق مىگردد و همين وجود واحد موجب اتحاد ميان آن دو مفهوم مىگردد و اگر آن وجود واحد نباشد ، هرگز اتحادى ميان آن دو برقرار نخواهد بود ؛ چنانكه شيخ اشراق مىگويد :
از لواحق و عوارض واحد ، اين همانى است ؛ يعنى اينكه يك ذات واحد دو اعتبار داشته باشد و گفته شود : دارندهء اين اعتبار ، بعينه دارندهء اعتبار دوم است ؛ مثل اينكه مىگوييم : قائم همان طويل است . « 2 »
از سوى ديگر ، غيريت و « اين نه آنى » از عوارض و احكام كثرت است . در جايى كه كثرت حاكم است ، به لحاظ كثرتى كه وجود دارد ، مغايرت و انفكاك وجدايى برقرار خواهد بود .
در اين قسمت مؤلف قدس سره به مطلب ديگرى نيزاشاره دارند و آن اينكه هر كجا دو امر مختلف با يكديگر اتحاد داشته باشند ، اين همانى برقرار است و مىتوان گفت : « اين آن است . » شرح اين قسمت پس از بيان حمل اولى و حمل شايع ، خواهد آمد .
هامش
( 1 ) . در اينجا معناى نخست هوهويت مراد است ، يعنى « اتحاد دو امر مختلف »
( 2 ) . تلويحات ، ص 27