حمل ذاتى اولى
أحدُهما : أن يتحدَ الموضوعُ والمحمولُ مفهوماً وماهيّةً ، ويختلفا بنوعٍ من الاعتبارِ ؛ كالاختلافِ بالاجمالِ والتفصيلِ فى قولِنا : « الانسانُ حيوانٌ ناطقٌ » ، فانّ الحدَّ عينُ المحدودِ مفهوماً ، وإنّما يختلفانِ بالاجمالِ والتفصيلِ ؛ وكالاختلافِ بفرضِ انسلابِ الشىءِ عن نفسِهِ ، فتغايرُ نفسُهُ نفسَه ، ثم يُحمَلُ على نفسِهِ لدفعِ توهّم المغايرةِ ، فيقالُ « الانسانُ انسانٌ » ويسمّى هذا الحملُ ب « الحملِ الذاتىِ الأوّلىِ » .
ترجمه
1 - موردى كه موضوع ومحمول ، مفهوماً و به لحاظ ماهيت متحدند و فقط يك نوع اختلاف اعتبارى با يكديگر دارند ؛ مانند اختلاف در اجمال [ / ابهام ] و تفصيل [ / وضوح ] در قضيهء : « انسان حيوان ناطق است . » چرا كه مفهوم معرّف [ / شناساننده ] همان مفهوم معرَّف [ / شناخته شده ] مىباشد و اختلاف آن دو فقط در اجمال و تفصيل مىباشد . ونيز مانند اختلاف حاصل از فرض نفى چيزى از خودش ، كه باعث مغايرت يك شىء با خودش مىشود و بعد براى دفع توهم دوگانگى بر آن حمل مىگردد و گفته مىشود :
انسان ، انسان است . اين نوع حمل ، حمل ذاتى اولى « 1 » ناميده مىشود .
شرح و تفسير
چنانكه گذشت ، حمل عبارت است از اتحاد وامر مختلف . در صورتى كه دو چيز اتحادشان در مفهوم و ماهيت باشد و اختلافشان در امورى مانند اجمال و تفصيل بوده باشد ، حمل ميان آنها حمل ذاتى اولى ناميده مىشود . مفاد ومضمون حمل ذاتى اولى
هامش
( 1 ) . آن را « ذاتى » مىنامند ، چرا كه محمول در آن حمل ، ذاتى موضوع مىباشد و به آن اولى گويند ، به دليل آنكه اين حمل از بديهيات اوليه مىباشد كه تصديق به آنها جز تصور موضوع و محمول ، نيازبه چيز ديگرى ندارد . ( مؤلف )