مقام دوم : در احكام مساقات است
اطلاق عقد ، مقتضى است كه عامل قيام نمايد به هر عملى كه در هر سال اتفاق مىافتد و ثمره محتاج به آن است از قبيل سيراب كردن و چاه كندن و صاف نمودن زير درخت را كه آب به آن برسد و تنقيهء « 1 » نهر كردن و كندن گياهى كه مضرّ به آن است و صاف كردن شاخههاى خار و از درخت نر ريختن بر درخت ماده در درخت خرما و پس بردن شاخ و برگ از انگور كه آفتاب به آن بخورد و گرفتن خوشه از درخت و اصلاح موضع آفتاب كه ثمره را به آنجا نقل كند و حفظ كردن ثمره .
و هر چيزى كه در هر سال اتفاق نمىافتد و از اصول عمل است ، بر مالك است از قبيل چاه كندن و نهر كندن و ديوار بنا نهادن و چرخ آب بستن و دلو درست نمودن
] 98 / A [
( مانند كندن چاهها و جوىها و ساختن حائط و نصب دولاب و داليه و كش ؛ و شكوفهء [ درخت ] خرماى نر در [ درخت ] خرماى ماده ريختن ؛ و اگر بر عامل شرط كرد ، لازم خواهد بود ) . « 2 »
( مسائل )
[ مسئلهء ] ( اوّل ) : اگر عامل شرط كرد كه تمام عمل بر مالك باشد ، باطل است ؛ و اگر بعض عمل را شرط كرد ، صحيح است . و اگر شرط كرد كه غلام مالك با او عمل كند ، صحيح است ؛ اگرچه شرط كرده [ باشد ] كه تمامى عمل بر عامل باشد .
[ مسئلهء ] ( دوم ) : صحيح است اين كه شرط كند عامل بر مالك ، كه اجرت اجير را بدهد يا اجرت آنان ، ميانه هر دو باشد .
[ مسئلهء ] ( سوم ) : هر جايى كه مساقات باطل است ، اجرت ، از [ آن ] عامل است و ثمره ، از [ آن ] مالك است .
[ مسئلهء ] ( چهارم ) : اگر دو نفر با او مساقات نمودند و حصّهء آنان مختلف بود ؛ اگر حصّهء هر كدام معلوم باشد ، صحيح است ؛ و الّا فلا .
هامش
( 1 ) . پاك كردن .
( 2 ) . عبارت درون پرانتز ، ترجمهء عبارت علّامه در إرشاد الأذهان ( ج 1 ، ص 429 ) مىباشد .