و شاهد اين بيت لم يغرّوكم غرورا است .
اعراب :
قول خدا .
فِي أَيِّ صُورَةٍ ما شاءَ
. جايز است كه ما زايده براى تأكيد باشد . و معنى اينست . در هر صورتى كه خواهد تو را تركيب نمايد بلند قامت و يا كوتاه قد . زشت و يا زيبا . و ركبك عطف بر عدلك است . پس و او حذف شده و ممكن است . ما در معناى شرط و جزاء باشد . پس معنى اين باشد . در هر صورتى كه خواست تو را در آن صورت تركيب كند . تركيب نمود . و بنا بر اين قول خدا فى اىّ صورة صله از ركبك نميباشد . براى اينكه سيبويه گويد : ان تضرب زيدا اضرب عمرا . اگر تو زيد را زدى من عمر را ميزنم و جايز نيست تقديم عمرو را بر آن ( كه گفته شود اضرب عمروا ان تضرب زيدا ) پس واجب است كه قول خدا .
فِي أَيِّ صُورَةٍ
صله مضمر باشد نه صله عدلك . براى اينكه آن استفهام است . پس ما قبلش در آن عمل نميكند . يصلونها در محلّ نصب است بنا بر حاليّت . و ممكن است در محلّ رفع باشد . پس خبر باشد . براى اينكه آن خبر بعد از خبر است . و تقديرش اينست . انّ الفجّار لفى جحيم صالون . البتّه بدكاران هر آينه در دوزخ خواهند بود .
مقصود و تفسير :
( إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ )
آن گاه كه آسمان شكافته و پاره پاره شد و مانند آنست
( يَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ )
روزى كه آسمان بسبب ابرها پاره پاره مىشود
( وَ إِذَا الْكَواكِبُ انْتَثَرَتْ )
ابن عبّاس گويد : آن گاه كه ستارگان ساقط شوند و فرو ريزند سياهى كه روشنايى برايشان نباشد . « 1 »
هامش
( 1 ) قدماء از حكماء و فلاسفه نظرشان اين بود كه آسمانها هرگز