و برخى گفتهاند : يعنى كه انسان بينا به خودش و عملش مىباشد عياشى باسنادش از محمّد بن مسلم از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه فرمود چه مىكند يكى از شما كه اظهار خوبى نموده و بديهاى خود را پنهان مىكند آيا نيست اينطور كه وقتى رجوع و توجّه به خود نمود ميداند كه چنين نيست و خداى تعالى ميفرمايد
( بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ )
و اينكه وقتى باطن او صالح و شايسته شد تقويت مىكند ظاهر را .
و از عمر بن يزيد از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده كه آن حضرت اين آيه را تلاوت فرمود آن گاه گفت چه مىكند آدمى كه اعتذار ميجويد نزد مردم خلاف آنچه خدا از او ميداند . بدرستى كه پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله ميفرمود كسى كه باطن خود را پنهان كند خدا لباس و رداء آن را بر او ميپوشاند اگر خوب باشد خوب و اگر بد باشد بد .
و از زراره روايت شده كه گفت سؤال كردم از حضرت صادق عليه السلام حدّ مرض كه ميتواند صاحبش ( يعنى بيمار ) افطار كند چيست . فرمود :
بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ
، او داناتر است به آنچه طاقت دارد و در روايت ديگر است « 1 » كه او داناتر است بنفس و حال خودش و اين مربوط به اوست .
( وَ لَوْ أَلْقى مَعاذِيرَهُ )
يعنى گر چه عذر هم آورد و دفاع نفس خود نمايد براى
هامش
( 1 ) مترجم گويد : كلينى در كافى و شيخ در تهذيب باسنادشان از حضرت صادق عليه السّلام روايت نمودهاند كه از آن حضرت سؤال شد از خفقه و خفقتين فرمود نميدانم آن چيست . بدرستى كه خداى تعالى ميفرمايدبَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ. على عليه السلام ميفرمود هر كه مزه و طعم خواب را يافت ، چه نشسته باشد و چه ايستاده بر او لازم است كه وضوء بگيرد .
اين روايت را ثقه الاسلام محمّد بن يعقوب كلينى در فروع كافى از ابن - اذينة از حضرت صادق عليه السّلام نقل نموده و فرقى ميان دو روايت در معنى