( إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ )
قتاده گفته بسوى پروردگارت در اين روز پايان كار خواهد بود يعنى در اين روز مردم منتهى به حكم و امر پروردگار خواهند شد و براى هيچكس جز او حكمى و امرى نيست . و گفتهاند : مستقرّ . عرصه محشر كه در آن مؤمن و كافر قرار ميگيرند و اين بسوى خداست نه بسوى مردم .
ابن مسعود گفته : مستقرّ بمعنى مصير و مكان رجوع است . و مستقرّ برد و وجه است مستقرّ تا مدّت پايان حساب و قرارگاه براى هميشه .
( يُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ )
مجاهد گفته : يعنى آدمى در روز قيامت خبر ميدهد باوّل و آخر عملش پس مجازات مىشود به آن .
و گفتهاند : يعنى خبر ميدهد باعمال گذشتهاش در زندگانيش و به آنچه تأسيس كرد پس به آن عمل كردند بعد از مرگش از كار خير و يا شرّ « 1 » ابن عبّاس گفته : يعنى به آنچه جلوتر از معاصى و گناهها مرتكب شده و طاعات و عبادات را تأخير انداخته خبر ميدهد در آن روز .
هامش
( 1 ) مترجم گويد : يعنى تأسيس و بناء مسجد و يا مدرسه و يا مراكز تبليغ مانند حسينيهها و مهديّهها و عبّاسيهها و بيمارستان نمود و يا مركز فسادى چون سينما و كاباره و قمارخانه و و و از خود گذاشت كه مردم بعد از مرگ او در آنها عبادت و طاعت خدا نموده و يا گناه و معصيت نمايند و مؤيّد اين است حديث نبوى ( ص ) كه فرمود
اذا مات ابن آدم انقطع عمله الّا عن ثلاث صدقه جارية او علم ينتفع به النّاس او ولد صالح يستغفر له
. وقتى پسر آدم مرد عمل او منقطع و پايان مييابد مگر سه عمل او كه باقى ميماند 1 - كارهاى خير عام المنفعه مانند مسجد و . . . ) 2 - كتاب علمى كه مردم از آن بهره برند 3 - فرزند شايسته كه براى او استغفار كند . در تفسير برهان محدّث بحرينى گويد ابى الجارود از حضرت باقر عليه السّلام در بارهء آيه( يُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ )نقل نموده كه فرمود به آنچه از خوب و بد مقدّم بدارد و آنچه از روش و سنّتى براى بعد از خودش بگذارد كه بعد از او به آن عمل كنند . پس اگر شرّ