حقيقة گفتهاند كه منّت احسان را كدر و فاسد مىكند .
ابن عباس گويد : پيغمبرى نيست مگر اينكه براى او مانند پاداش كسى است كه ايمان به او آورده و داخل دين او شده است ، سپس خداوند سبحان پيغمبرش را توصيف كرده و فرمود :
( وَ إِنَّكَ )
بدرستى كه تو اى محمد .
لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ
يعنى : بر دين بزرگى هستى كه دين اسلام است . ( از ابن عباس و مجاهد و حسن ) .
و بعضى گفتهاند : يعنى كه تو متخلّق باخلاق اسلام و بر طبع بزرگى هستى و حقيقة اخلاق آنست كه انسانى نفس و باطن خود را به آن آراسته مىكند از آداب و خلق و خوى ناميده شده براى اينكه او مانند خلقت مىشود در وجود و باطن انسانى ، و اما آنچه از آداب بر او آفريده شده پس آن طبيعت است پس خلق صفت اكتسابى وخيم آن طبيعت غريزى است .
ابو على جبائى گويد : خلق عظيم صبر بر حق و بخشش وسيع و تدبير امور بر مقتضاى عقل است بصلاح و رفق و مدارات و تحمّل مكاره در دعاء بخداى سبحان و تجاوز و گذشت و بخشودن كوشش در يارى مؤمنين و ترك حسد و حرص و امثال اين صفات مذمومه .
عايشه گويد : اخلاق پيغمبر ( ص ) متضمّن بود آنچه ده آيه اوّل سوره مؤمنين بيان كرده بود ، و كسى را كه خدا مدح فرموده به اينكه او بر خلق بزرگى است ديگر بعد از اين مدح مدحى نيست .
و بعضى گفتهاند : خدا خلق او را عظيم فرموده براى اينكه باخلاقش معاشرت با مردم داشت و با قلبش جدا بود از آنها پس ظاهرش با مردم