هر گاه فزع از دلهايشان بيرون رود وقت فزع تا آنكه بشنوند سخن فرشتگان را
( قالُوا )
يعنى فرشتگان بايشان گفتند .
ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا
يعنى پروردگار شما چه گفت ، گفتند يعنى اين گروه مشركين بايشان جواب دادند (
الْحَقَّ
) يعنى گفت حق .
ابن عباس و قتاده و ابن زيد گفتند : پس اعتراف كردند كه آنچه كه پيامبران آوردهاند حق است ، و گفتهاند كه ضمير بملائكه برميگردد .
اختلاف مفسّرين در معناى ما ذا قالَ رَبُّكُمْ
مفسّرين بر معناى اين آيه بر چند وجه اختلاف كردهاند .
1 - وقتى فرشتگان باعمال بندگان بالا روند و بر ايشان صداى بزرگى بود ، پس فرشتگان خيال كردند كه روز قيامت شده ، پس به سجده افتاده و مى ترسيدند پس وقتى دانستند كه روز قيامت نيست ،
قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ
، گفتند پروردگار شما چه گفت ؟ گفتند حق فرمود .
2 - مقاتل و كلبى گويند چون بين حضرت عيسى عليه السلام و حضرت محمد ( ص ) ( فترت ) واقع شد و خدا حضرت محمد ( ص ) را مبعوث كرد و خداوند جبرئيل را به او وحى نمود ، پس فرشتگان گمان كردند كه جبرئيل نازل شده به چيزى از امر ساعت ، پس براى اين بيهوش شدند ، پس جبرئيل بهر يك از آسمانها عبور ميكرد و فزع را از ايشان بر طرف مينمود ، پس فرشتگان سر برداشته و بعضى از ايشان به برخى ديگر ميگفت
ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ
يعنى وحى .
3 - ابن مسعود گويد : و جبائى هم قول او را اختيار كرده كه خداى -