وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ
( و كسى را كه خدا گمراه كند ) از راه بهشت
فَما لَهُ مِنْ هادٍ
( پس براى او هدايت كنندهاى نباشد ) يعنى كسى قدرت بر هدايت او نمىتواند داشته باشد ، كه اين سخن جبائى است .
و برخى گفتهاند مقصود چنين است كه : هر كه گمراه شود از خداوند و رحمت او پس براى او هدايت كنندهاى نيست ، چنان كه گفته مىشود : گم كردم شترم را يعنى گم شد . و اين گفتار « ابى مسلم » است .
أَ فَمَنْ يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذابِ يَوْمَ الْقِيامَةِ
( آيا پس آن كه بپرهيزد به رويش از بدى عذاب روز قيامت ) و تقدير اين آيه چنين است : ( آيا حال آن كه عذاب خداوند را برويش دفع مىكند مثل حال كسى است كه با ايمان آمده و آتش را نخواهد ديد ؟ ) و اين كه ( بوجهه - به رويش ) گفته شده چون عزيز - ترين اعضاء بدن انسان چهرهء اوست .
و نيز چنين معنى كردهاند : آيا آن كه به روى در آتش افكنده مىشود ؟
پس اولين عضوى كه آتش را ملاقات مىكند چهرهء كافر است . و اين سخن عطا مىباشد .
و معنى ( يتقى ) پرهيز مىكند در اين آيه عبارت از : ( نگهدارد ) مى - باشد .
وَ قِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ
( و گفته مىشود به ستمكاران بچشيد آن چه كه بوديد به دست مىآورديد ) تا در مقابل گناهانى كه انجام دادهايد مجازات شويد .
سپس خداوند از امثال اين كافران در امتهاى گذشته خبر داده و ميگويد :
كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
( تكذيب كردند آنان كه پيش از ايشان بودند ) به آيات خداوند و منكر شدند رسولان او را
( فَأَتاهُمُ الْعَذابُ
( پس بيامدشان عذاب ) به شتاب
مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ
( از جايى كه نمىدانستند ) يعنى در حالى كه