وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ ( و كسى را كه خدا گمراه كند ) از راه بهشت فَما لَهُ مِنْ هادٍ ( پس براى او هدايت كنندهاى نباشد ) يعنى كسى قدرت بر هدايت او نمىتواند داشته باشد ، كه اين سخن جبائى است . و برخى گفتهاند مقصود چنين است كه : هر كه گمراه شود از خداوند و رحمت او پس براى او هدايت كنندهاى نيست ، چنان كه گفته مىشود : گم كردم شترم را يعنى گم شد . و اين گفتار « ابى مسلم » است . أَ فَمَنْ يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذابِ يَوْمَ الْقِيامَةِ ( آيا پس آن كه بپرهيزد به رويش از بدى عذاب روز قيامت ) و تقدير اين آيه چنين است : ( آيا حال آن كه عذاب خداوند را برويش دفع مىكند مثل حال كسى است كه با ايمان آمده و آتش را نخواهد ديد ؟ ) و اين كه ( بوجهه - به رويش ) گفته شده چون عزيز - ترين اعضاء بدن انسان چهرهء اوست . و نيز چنين معنى كردهاند : آيا آن كه به روى در آتش افكنده مىشود ؟ پس اولين عضوى كه آتش را ملاقات مىكند چهرهء كافر است . و اين سخن عطا مىباشد . و معنى ( يتقى ) پرهيز مىكند در اين آيه عبارت از : ( نگهدارد ) مى - باشد . وَ قِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ ( و گفته مىشود به ستمكاران بچشيد آن چه كه بوديد به دست مىآورديد ) تا در مقابل گناهانى كه انجام دادهايد مجازات شويد . سپس خداوند از امثال اين كافران در امتهاى گذشته خبر داده و ميگويد : كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ( تكذيب كردند آنان كه پيش از ايشان بودند ) به آيات خداوند و منكر شدند رسولان او را ( فَأَتاهُمُ الْعَذابُ ( پس بيامدشان عذاب ) به شتاب مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ ( از جايى كه نمىدانستند ) يعنى در حالى كه
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢١ — صفحة 169
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص١٦٩