رنجهاى جاهليّت
اين نمونهاى از بىرحميها و رنجهاى دوران جاهليّت عرب پيش از اسلام بود . زيرا فرهنگ اينان آكنده از عقب افتادگى ، تعصّبات ، برترى جويى ، قبيلهگرايى ، تعصّبات قومى و نژادپرستانه نفرتانگيز بود . از سويى كوشش ، تلاش و ارزشهاى سازنده بر اقتصادشان حاكم نبود بلكه ، اقتصادشان از راه شبيخون زدنهاى ناگهانى به يكديگر تأمين مىگشت . چرا كه اگر قبيلهاى احساس فقر و نياز مىكرد ، تنها به جنگيدن و حمله بردن به ديگرى مىانديشيد و آن را عملى درست مىپنداشت . به اين صورت كه شبانه يا در روز به قبيلهاى ديگر حمله مىكرد و مردان را مىكشت ، زنان و كودكان را به اسارت مىگرفت و هر آنچه از مال و منال داشتند ، به غنيمت مىبرد . اين شبيخونهاى پياپى بر زندگيشان سايه افكنده بود تا آنجا كه امام على عليه السلام زندگى اينان را اينچنين به تصوير مىكشد و مىفرمايد :
« كَانَ شِعارَهُمْ الْخَوْفُ وِدِثارَهُمْ السَّيْفُ » « 1 »
« در دلهايشان ترس رخنه كرده بود ولى از رو شمشير بسته بودند . »
آرى ، شمشيرها را از رو بسته بودند امّا ترس در دلهايشان لانه كرده بود و اين نشانه فرهنگ جنگلى اينان بود . و امّا عبادتشان ؛ دربارهء آن هيچ نمىتوان گفت . چرا كه نمازشان در كنار بيتالحرام چيزى جز سوت و كف زدن نبود ! آنها در حالى كه برهنه بودند ، پيرامون خانهء كعبه طواف مىكردند و اشعار توهين آميزى را مىسرودند و خداوند را
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه ، خطبهء شمارهء 89 .