سند و هم از جهت دلالت جاى گفتگو دارد ، آن را به بيت المال برگرداند . براى اطلاع بيشتر از داستان « فدك » رجوع كنيد به مجلدات « جنايات تاريخ » و نيز « زندگانى » حضرت فاطمه ( ع ) » از نويسنده .
[ 3 ] آنان كه آن را غصب كردهاند .
[ 4 ] خاندان رسول خدا ( ص ) .
[ 5 ] « يمامه » ناحيتى است در جنوب عربستان كه گاه آن را از يمن و گاه از حجاز مىشمردند . امروز جزء كشور عربستان سعودى است .
[ 6 ] بعض شارحان از تفسير كلمهء « قدّ » گذشتهاند ، بعض مترجمان فارسى به تناسب مقام و به ذوق خود معنيها براى اين واژه كردهاند كه درست نيست . ابن اثير در « نهايه » نويسد : در حديث عمر آمده است « كانوا يأكلون القدّ » يعنى در قحطى پوست بزغاله مىخوردند ، و بيت را به حاتم نسبت دادهاند . در « حماسه » گوينده را نام نبرده ، ليكن خطيب در شرح آن بيتهايى بدين قافيت آورده كه منسوب به حاتم طايى است خطاب به زن خود .
ليكن بيت مورد بحث در « حماسه » ديده نمىشود . به هر حال قد پوست بزغاله است كه آن را مىبريدند و خشك مىكردند و به هنگام گرسنگى مىخوردند . و قدّ به كسر ، دوالى است كه از آن پوست ببرند .
[ 7 ] معاويه .
[ 8 ] رهنه ، بازداشت او را .
[ 9 ] مجادله : 22 .
نامهء 46
[ 1 ] لهاة : در لغت به معنى زبانك است ، يا زبان كوچك و تعبير در عبارت مجازى است .
[ 2 ] گستردن بال و نرمى كنار ، هر دو تعبير مجازى است و مقصود از آن فروتنى و نرمى است .
[ 3 ] نگاه كنيد به نامهء شمارهء 27 امام به محمد پسر ابو بكر .
نامهء 47
[ 1 ] غبّ ، يك روز آب دادن و يك روز تشنه نگهداشتن شتر است . « لا تغبّوا أفواههم » يعنى يك روز در ميان آنان را طعام مدهيد كه گرسنه مانند .
نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 528
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٥٢٨