فايده است و عبارت را چنان آورده كه گويى كلمهء فايده را از پيش گفته . ليكن ظاهرا مرجع ضمير ، سنت است .
[ 13 ] خداى تعالى خوردن تن پيامبران را بر زمين حرام كرده است ( ابن ماجه : جنائز ، كنز العمّال باب فضائل حديث 4 » ، مىميرد و مرده نيست ، در ديدهء مردم چنين است و حقيقت نه اين است .
[ 14 ] از ثقل اكبر ، « قرآن » و از « ثقل » اصغر ، عترت مقصود است كه : « انى تارك فيكم الثّقلين ، كتاب اللَّه و عترتى » ، و در بيان امام ( ع ) ، « حسنين ( ع ) » مقصودند و پس از ايشان ديگر امامان .
[ 15 ] معروف ، خلاف منكر . نيكويى ، رفتار نيك موافق شرع .
[ 16 ] مزيدن : چشيدن .
خطبهء 88
[ 1 ] كمتر آن مشقتها كه در گذشته ديديد بايد براى شما مايهء عبرت باشد .
[ 2 ] حكمى كه روشن نباشد .
خطبهء 89
[ 1 ] از رحلت رسول خدا تا خلافت ظاهرى امير المؤمنين على عليه السّلام ، بيش از يك ربع قرن فاصله نبود ، امّا در اين مدّت كوتاه دگرگونيهايى پديد گرديد . امام مىخواست مردم را به عهد رسول خدا برگرداند و سيرت او را ميان مسلمانان زنده بدارد و آن بر بعضى گران بود و بر امام خرده مىگرفتند . امير المؤمنين مىفرمايد : آنچه مىكنم همان است كه پيامبر مىكرد . چرا در اين مدّت كوتاه سيرت رسول خدا را فراموش كردهايد ؟
[ 2 ] اشاره است به متابعت اصحاب پيامبر از رسول خدا ، و مخالفت اصحاب وى با او ، امام آنان را سرزنش مىكند كه : گفتههاى من با گفتهء رسول خدا يكى است ، چرا كردههاى شما چون كردههاى اصحاب او نيست ؟ حالى كه گوش و چشم و دلى كه شما داريد همانند آن عضوهاست كه آنان داشتند . پس سبب مخالفت شما با من چيست ؟
[ 3 ] اشارت است به رايها و حكمها كه پديد آمد و نيز حكومت معاويه كه خارج از قانون اسلام است و براى مسلمانان كنار آمدن با آن دشوار .
خطبهء 90
[ 1 ] قائم : دائم باقى ، كه كار جهان را بر پا دارد . « ابن ميثم » .
نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 470
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٤٧٠