را به رعيت نيك نيارد ، چون نيكيى كه در حق آنان كند و بارشان را سبك دارد ، و ناخوش نشمردن از ايشان آنچه را كه حقى در آن ندارد بر آنان . پس رفتار تو چنان بايد ، كه خوش گمانى رعيت برايت فراهم آيد ، كه اين رنج دراز را از تو مىزدايد . و به خوش گمانى تو آن كس سزاوارتر كه از تو به دو نيكى رسيده و بدگمانىات بدان بيشتر بايد كه از تو بدى ديده . و آيين پسنديدهاى را بر هم مريز كه بزرگان اين امّت بدان رفتار نمودهاند ، و مردم بدان وسيلت به هم پيوستهاند ، و رعيّت با يكديگر سازش كردهاند ، و آيينى را منه كه چيزى از سنتهاى نيك گذشته را زيان رساند ، تا پاداش از آن نهندهء سنّت باشد و گناه شكستن آن بر تو ماند . و با دانشمندان فراوان گفتگو كن و با حكيمان فراوان سخن در ميان نه ، در آنچه كار شهرهايت را استوار دارد و نظمى را كه مردم پيش از تو بر آن بودهاند برقرار . و بدان كه رعيت را صنفهاست كه كار برخى جز به برخى ديگر راست نيايد ، و به برخى از برخى ديگر بىنيازى نشايد . از آنان سپاهيان خدايند و دبيران كه در نوشتن نامههاى عمومى و يا محرمانه انجام وظيفه نمايند . و از آنها داوراناند كه كار به عدالت دارند و عاملانند كه كار خود به انصاف و مدارا رانند ، و از آنان أهل جزيه و خراج اند ، از ذميّان و مسلمانان . و بازرگانانند و صنعتگران و طبقهء فرودين از حاجتمندان و درويشان . و خدا نصيب هر دسته را معين داشته و ميزان واجب آن را در كتاب خود يا سنّت پيامبرش ( ص ) نگاشته ، كه پيمانى از جانب خداست و نگهدارى شده نزد ماست . پس سپاهيان به فرمان خدا - رعيت را دژهاى استوارند ، و واليان را
نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 329
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٣٢٩