آورندهء گونهگون چيزهاست ، بىآنكه او را انديشه و فكرى باشد كه بدان روى آرد ، و يا غريزه و طبيعت نهفتهاى كه از آن سود بردارد . نه تجربهاى كه از گذشت روزگار گرفته باشد ، يا در پديد آوردن اين پديدههاى شگفت ، شريكى را يار گرفته باشد . پس آفرينش آن - مخلوق - كامل گشت و به طاعت - خالق - شتافت . دعوتش را پذيرفت و روى بر نتافت . نه چون كند كاران چيزى را بهانه ساخت ، و نه درنگى كرد و فرمان را واپس انداخت . پس ، كجيهاى هر چيز را راست كرد ، و مرزهاى هر يك را برابر آورد . و ناهماهنگها را به قدرت خود هماهنگ ساخت . و طرح هر يك را در آنچه مناسب آن بود ، انداخت ، و آن را جنسهايى كرد - از شماره برون - در حدّ و اندازه و غريزه و هيئتهاى گونهگون . پديدههايى كه آفرينش آنها را استوار كرد ، و هر يكى را به سرشتى كه خود خواست در آورد .
از اين خطبه است در آفرينش آسمان :
گشادگى - و تنگى - و پست و بلنديها را منظَّم كرد ، و شكافهاى آن را به هم آورد ، و هر يك را با آنچه جفت آن بود ، پيوند نمود ، و دشوارى فرود آمدن ، و بر شدن را ، آسان فرمود . بر فرشتگانى كه فرمان او را به خلق رسانند يا اعمال آنان را بالا برند ، و به ثبت در آرند . آسمان را كه دودى بود متراكم بخواند بيامد و سر بر خط گذاشت ، و هر جزء آن جزء ديگرى را نگاه داشت . پس ، درهاى بستهء آن را بگشاد ، و بر شكافها نگهبانانى از شهابهاى روشن نهاد ، و نگاهشان داشت چنان كه بايد ، تا در فضاى شكافته به جنبش درنيايد ، و بفرمود به آسمان تا بماند گردن نهاده به فرمان ، و آفتاب را آيتى كرد روشن كننده كه به روز در آيد ، و ماه را آيتى كه تاريكى شب ، نور آن بزدايد . پس آفتاب و ماه را در منزلگاههاشان روان فرمود ، و مدّت گردش آن دو را در خانهها معيّن نمود تا بدين گردش ، روز را از شب دانند و حساب ساليان و اندازهگيرى زمان را توانند .
نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 77
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٧٧