چهرههاى ظاهرى جنگ جمل ، خود را از چشمها پنهان مى داشتند . و با خود مى گفتند :
اگر اينان در اين جنگ به پيروزى دست يابند ، همان امتيازاتى كه در عهد خلافت عثمان از آنها برخوردار بوديم باز هم از آنها برخوردار خواهيم شد ، امّا اگر اينان در اين جنگ شكست بخورند ما به يك تير دو نشان زده ايم . زيرا از يك طرف از سوى مهاجران و انصارى كه براى خلافت دل بسته اند و هر يك ديگرى را براى خلافت تأييد مىكند ، آسوده خاطر مى شويم و از طرف ديگر هيبت آنان در ميان مسلمانان فرو مى ريزد و مردم آنها را كسانى مى پندارند كه در پى برآورده ساختن مصالح و منافع شخصى خويشند .
بدين ترتيب مى توانيم علّت همگامى حزب اموى را در كنار طلحه و زبير و عايشه كه از شديدترين تحريك كنندگان مردم بر ضدّ عثمان و مقدّم داشتن بنى اميّه در حكومت و ثروت توسّط او به شمار مى آمدند ، تفسير كنيم .
مردم با شگفتى مىپرسيدند آيا جنگ طلبان آهنگ بصره را كردهاند ومىخواهند انتقام خون عثمان را از بصريان بگيرند و به خاطر عثمان با آنها بجنگند ؟ !
طبرى به سند خود از مغيرة بن اخنس روايت كرده است كه گفت : سعيد بن عاص ، در ذات العرق با مروان بن حكم و يارانش رو برو شد و از آنان پرسيد : به كجا مى رويد در حالى كه خون بهاى شما بر شتران سوارند . ( ابن اثير گويد : منظور وى عايشه و طلحه و زبير بود ) . اينان را بكشيد و آنگاه به خانه هايتان باز گرديد و يكديگر را به قتل نرسانيد . امّا مروان و يارانش پاسخ دادند : ما مىرويم تا شايد همه قاتلان عثمان را بكشيم . « 1 »
شايد اينان در پايان سخنانشان اشاره كرده باشند كه هدف آنها از اين حركت
هامش
( 1 ) - في رحاب أئمّة اهل البيت ، ص 22 .