عملش در آنان سبقت داشت ! ( و چگونگى ذات و صفات و آثار آنها را - پيش از اين - ميدانست ) . و آنها را از توان و طاقت پذيرش فرمان خويش ، باز داشت ! ، بنابراين ؛ ( آثار و صفات وجودشان ) با آنچه در علمش براى آنان سبقت گرفته بود ، هماهنگ شد ! . و نتوانستند وضعى پيش آورند ، كه آنها را از عذاب او ، برهاند ! .
زيرا ؛ علم او ، بحقيقت راست انگارى ! و تصديق ؛ سزاوارتر است .
و او است ، معنى : [ خواست ، آنچه را خواست ]
و او ، راز پنهان وى است ! » « 1 »
اين حديث ، آشكارا بيان مىكند كه ؛ معنى مشيّتى كه يكسان ، به تمام أشياء و موجودات ، تعلّق دارد - تنها - همان إنكشاف تفصيلىاش در علم خدا ، بر صفات و حدود أشياء است . و مشيّتى كه ؛ در دعاى إمام سجّاد عليه السّلام - در صحيفهء آن جناب - وارد است مراد ، همين است . ميفرمايد :
« آفرينش را بتوانائى و توان خود ، بىسابقهء هماننديش [ به طرز بسيار بديعى ! ] پديد آورد . و آنها را ، طبق مشيّتش ، بدون مادّه [ با إختراعى خاصّ ! ] آغاز كرد . آنگاه ؛ وادارشان نمود كه ؛ راه إرادهء او را بپيمايند . » « 2 »
و به اين مشيّت و إرادهء أزلى ، روايت شيخ ( بزرگوار ) ما - صدوق - إشاره دارد . او ، با سندش از إمام كاظم عليه السّلام ، در [ توحيد ] آورده است :
« . . . همواره ! برايش توانائى است . آنچه خواست - هنگاميكه خواست - بمشيّت و قدرتش بوجود آورد ، . . . » « 3 »
قطعا ! ذات أقدس إلهى ، با مشيّت مسلّم و حتميش ، خواست كه ؛ شيئى - جز بعلم خويش - قدم بعرصهء هستى نگذارد و بتكوّن نرسد [ مطابق آنچه در علم و مشيّتش راجع بنظام أعلى است ! و مطابق آنچه كه ؛ آن ، خير و أصلح و لوازم ايندو است ] .
و از گفتار خدا ، همين مقصود است كه فرمود :
« فرشتگانرا با روح - از ( عالم ) أمر خويش - بهر كه از بندگانش بخواهد ، فرود آورد . » « 4 »
و « روح را - از ( عالم ) أمر خويش ، بهر كه از بندگانش بخواهد ، إلقا مىكند ، تا از روز تلاقى ( رستاخيز ) بترساند ! » « 5 »
مراد از روح ، قرآن باشد ، يا هركتابى كه ؛ بر پيامبرى از پيامبرانش فرود آورده ! يا وحى ! يا جبرئيل ! يا نبوّت ! - بنابر إختلاف تفاسير - فرقى نميكند . البتّه ؛ همهء اينها ؛ در علم و مشيّت أزلىاش به آنچه صلاح و مصلحت است ، تعلّق دارد . و آن ، در آيهء زير ، مشخّص و موردنظر است :
« ( جناب شعيب ، بگردنكشان قومش گفت : )
اگر ؛ به آئين و ملّت شما برگرديم - بعد از آنكه ؛ خدا ، ما را از آن ، نجات بخشيده - حتما ! بر خدا ،
هامش
( 1 ) - كافى ، جلد 1 : 153 و توحيد صدوق : 354
( 2 ) - صحيفهء سجّاديّه ، دعاى أوّل .
( 3 ) - توحيد : 141
( 4 ) -« يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ »نحل ، آيهء 2
( 5 ) -يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ لِيُنْذِرَ يَوْمَ التَّلاقِ »غافر ( مؤمن ) ، آيه 15