گفته شد : [ دشمنان نعمتهاى خدا ، كيستند ؟ اى رسولخدا ! ؟ ]
فرمود : « كسانىاند كه ؛ بمردم - نسبت به آنچه خدا ، از فضلش به آنها داده - حسد ميورزند ! » « 1 »
پس ؛ آنكه به خدا و ربوبيّتش إيمان دارد ! و بسلطنت و قيّوميّت و رحمانيّتش مؤمن است ! - مؤمن است كه ؛ تمام نعمتها از او است ! - ( ديگر ، ) حسودى نورزد و نعمتى را كه خدا ، براى بندهاى از بندگانش خواسته ، ناپسند نشمارد . از اينجا است كه ؛ أمير المؤمنين عليه السّلام فرمود :
« إيمان ، از حسد ، بدور است ! » « 2 »
و إمام باقر و إمام صادق عليهما السّلام ، فرمودند كه :
« براستى ! حسد ، إيمان را مىخورد ! چنان كه ؛ آتش ، هيزم را ! » « 3 »
از اينرو ؛ حسود ، بايستى خود را با معارفى كه در فاتحهء شريف ، پراكنده است ، درمان كند . و از آنچه گفته شد ، طريق درمان مرض [ كينه ] ! بوسيلهء فاتحه ، معلوم ميگردد ! چنان كه أمير المؤمنين عليه السّلام فرمود :
« براستى ! [ كينه ] ، مرضى است ، دردآلود ! و مسرى ! » « 4 »
زيرا ؛ حسد - چنان كه بيان شد - از ثمرات ( شوم ) كينه است ! و آن ؛ پنهانكردن [ دشمنى و عداوت ] در دل است و إنتظار فرصت ( مناسب ) براى إنتقام ! . و إنتقام ، از ثمرات ( زهرآگين ) غضب است ! . و البتّه ؛ با وقوف و آگهى بر معانى فاتحه ، ( اين مرض ، ) درمان مىشود . چون ؛ بندهء ( واقعى ! ) بعد از إعتراف بعبوديّت و بندگى ! و إستعانت از مولى سبحانه و تعالى ! و بعد از اينكه ؛ او را به
[ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ]
خطاب مىكند ! و بعد از آنكه دانست ، واپسين روزى ! در پى دارد ! و آن ، روز [ پاداش و جزا ] است ! و براى او ، پادشاهى است كه از او ، بازخواست كند ! ( با اينحال ) ، چگونه خود را بغضب ، متّصف كند ! در صورتى كه ؛ آن ، از صفات سگان درنده ! و وحشيان تجاوزگر است ! .
پس ؛ إقرار و إعتراف بعبوديّت و عجز و بندگى ! و نياز بكمك مولى ! و يادآورى مرگ و معاد ! و توجّه و ياد روز جزا ! و شناسائى مالك آن روز ! ، غضب إنسانرا تسكين ميدهد و روبراه مىكند .
و از اينجا است كه ؛ گفته شده : در بنى إسرائيل ، هيچ پادشاهى نبود ، مگر اينكه ؛ با او ، حكيم ( و دانشمندى ) بود ، كه هنگام خشم و غضب ، صحيفهء خاصّى به او ميداد ، كه در آن نوشته بود :
[ به فقير و مسكين ، رحم كن ! و از مرگ و مير ، ( خوف و ) خشيت ، داشته باش ! و به ياد آخرت باش ! ] آن را ميخواند تا غضبش آرام ميگرفت ! .
صحيفهء فاتحهء شريف ! - كه بدينوسيله ، مولى سبحانه ! به پيامبر أعظم ، منّت گزارده ! - از لحاظ معنى و هدف ، بالاتر و مهمتر از صحيفهء حكماى بنى إسرائيل است ! و براستى ؛ ريشهء غضب و أمراض قلبى را [ كه از آن ناشى است ] از بين ميبرد ! . و شايد جهت درك اين أثر عظيم ! باشد كه مستحبّ است كه ؛
[ مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ]
تكرار شود . روايت است كه ؛ إمام زين العابدين عليه السّلام ، در نمازش آن را تكرار مينمود ، تا حدّيكه ؛ نزديك
هامش
( 1 ) - بحار ، جلد 73 : 256 و جامع الأخبار : 186
( 2 ) - غرر و درر : 17
( 3 ) - كافى ، جلد 2 : 306
( 4 ) - غرر الحكم : 35